<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0188-7653</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Perfiles latinoamericanos]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Perf. latinoam.]]></abbrev-journal-title>
<issn>0188-7653</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Facultad Latinoamericana de Ciencias Sociales, Sede Académica de México]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0188-76532023000100002</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.18504/pl3161-002-2023</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Incursión política de las Iglesias en las Asambleas Constituyentes democráticas brasileñas]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Political incursion of the Churches in democratic Brazilian Constituents Assemblies]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arduini]]></surname>
<given-names><![CDATA[Guilherme]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Wohnrath]]></surname>
<given-names><![CDATA[Vinicius]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Instituto Federal de São Paulo  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidad Estatal de Campinas  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>06</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>06</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<volume>31</volume>
<numero>61</numero>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0188-76532023000100002&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0188-76532023000100002&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0188-76532023000100002&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen El artículo analiza los movimientos políticos de las instituciones religiosas en las dinámicas de producción de las Constituciones brasileñas de 1934 y 1988. A partir de publicaciones institucionales y documentos del Congreso Nacional, se examinan las propiedades socioprofesionales de los agentes, además de los discursos y posiciones asumidas por los grupos católicos y, más recientemente, evangélicos, en las discusiones públicas sobre la organización jurídica de la vida privada. Los resultados contribuyen a los debates sobre las culturas constitucionales y la participación de los agentes religiosos en las luchas políticas en la realidad latinoamericana.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract The article examines the political incursion of religious agents in the production of dynamics in the Brazilian Constitutions of 1934 and 1988. Based on institutional publications and Congress documents, a methodological drawing on institutional publications and National Congress documents, we examine the socio-professional properties of the agents, as well as the discourses and positions assumed by Catholic and, more recently, Evangelical groups, in public discussions on the legal organization of private life. The results contribute to debates on constitutional cultures and the participation of religious actors in political struggles in the Latin American reality.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Constitución]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Asamblea Constituyente]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[derechos]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[laicidad]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Iglesia católica]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Constitution]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Constituent Assembly]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[rights]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[secular state]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Catholic Church]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Agência Senado</collab>
<source><![CDATA[Agência Senado]]></source>
<year>2021</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasil ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Senado Federal]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arduini]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Em busca da idade nova: Alceu Amoroso Lima e os projetos católicos de organização social (1928-1945)]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[EDUSP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arns]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Brasil: nunca mais]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arns]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Da esperança à utopia. Testemunho de uma vida]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[Río de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Sextante]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arns]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Contribuição da Igreja. Constituinte e democracia no Brasil hoje]]></source>
<year>1985</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Brasiliense]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Betto]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Batismo de sangue: guerrilha e morte de Carlos Marighela]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Rocco]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bittencourt]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Wohnrath]]></surname>
<given-names><![CDATA[V.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Secularização e laicidade do Estado brasileiro depois da Constituição de 1988]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Brasileira de Política e Administração da Educação]]></source>
<year>2013</year>
<volume>29</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>283-303</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bosi]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Economia e humanismo]]></article-title>
<source><![CDATA[Estudos Avançados]]></source>
<year>2012</year>
<volume>26</volume>
<numero>75</numero>
<issue>75</issue>
<page-range>249-66</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Brasil</collab>
<source><![CDATA[Atas da Subcomissão da Família, do Menor e do Idoso. Assembleia Nacional Constituinte 1987-1988]]></source>
<year>1988</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasilia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cámara de Diputados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Brasil</collab>
<source><![CDATA[Annaes da Assembléa Nacional Constituinte (1933/1934)]]></source>
<year>1936</year>
<volume>14</volume>
<publisher-loc><![CDATA[Río de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cámara de Diputados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Brasil</collab>
<source><![CDATA[Annaes da Assembléa Nacional Constituinte (1933/1934)]]></source>
<year>1935</year>
<volume>4</volume>
<publisher-loc><![CDATA[Río de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cámara de Diputados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Brasil</collab>
<source><![CDATA[Annaes da Assembléa Nacional Constituinte (1933/1934)]]></source>
<year>1935</year>
<publisher-loc><![CDATA[Río de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cámara de Diputados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Brasil</collab>
<source><![CDATA[Annaes da Assembléa Nacional Constituinte (1933/1934)]]></source>
<year>1935</year>
<volume>7</volume>
<publisher-loc><![CDATA[Río de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cámara de Diputados]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Brasil</collab>
<source><![CDATA[Constituição Federal de 1934]]></source>
<year>1934</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasilia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Planalto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Canotilho]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Direito constitucional e teoria da Constituição]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Coimbra ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Almedina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Carranza]]></surname>
<given-names><![CDATA[B.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Guadalupe]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Novo ativismo político no Brasil: os evangélicos do século XXI]]></source>
<year>2020</year>
<publisher-loc><![CDATA[Río de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Konrad Adenauer Stifung]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>CNBB</collab>
<source><![CDATA[Campanha da Fraternidade 1987: Quem acolhe o menor, a mim acolhe]]></source>
<year>1987</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasilia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fórmula]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Dallari]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. d.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Elementos de teoria geral do Estado]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Saraiva]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fausto]]></surname>
<given-names><![CDATA[B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A revolução de 1930: historiografia e história]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gaspari]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As ilusões armadas. A ditadura envegonhada]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Río de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Intrínseca]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Giumbelli]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O fim da religião. Dilemas da liberdade religiosa no Brasil e na França]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Attar]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lima]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O sentido da nossa vitória]]></article-title>
<source><![CDATA[A ordem]]></source>
<year>1934</year>
<page-range>335-6</page-range><publisher-loc><![CDATA[Río de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edições do Centro D. Vital]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mariano]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Neopentecostais: sociologia do novo pentecostalismo no Brasil]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Loyola]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mendes]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[D. Luciano, o irmão do outro]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[Río de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UCAM]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Miceli]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A elite eclesia&#769;stica brasileira (1890-1930)]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Miranda]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Teoria do Estado e da Constituição]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Río de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Forense]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rocha]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Genealogia da Constituinte. Do autoritarismo à democratização]]></article-title>
<source><![CDATA[Lua Nova]]></source>
<year>2013</year>
<numero>88</numero>
<issue>88</issue>
<page-range>327-280</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rodrigues]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Quem é quem na Constituinte. Uma análise sócio-política dos partidos e deputados]]></source>
<year>1987</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[OESP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Romano]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Brasil: Igreja contra Estado]]></source>
<year>1979</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Kairós]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rose]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Uma das coisas esquecidas: Getúlio Vargas e controle social no Brasil (1930-1954)]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Wohnrath]]></surname>
<given-names><![CDATA[V.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Constituindo a Nova República: agentes católicos na Assembleia Nacional 1987-1988]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Estadual de Campinas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Wohnrath]]></surname>
<given-names><![CDATA[V.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Duas dinâmicas, dois resultados: a Igreja Católica na Assembleia Nacional Constituinte 1987-1988]]></article-title>
<source><![CDATA[Pro-Posições]]></source>
<year>2017</year>
<volume>28</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>242-70</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
