<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2683-2208</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista panamericana de comunicación]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev. panam. comun.]]></abbrev-journal-title>
<issn>2683-2208</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Centros Culturales de México A.C., Universidad Panamericana]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2683-22082021000200052</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.21555/rpc.vi2.2436</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[La nación de Televisa: historia de la expansión del monopolio en provincia]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The nation of Televisa: history of the expansion of the monopoly in the province]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vidal-Bonifaz]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francisco J.]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidad Nacional Autónoma de México  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Mexico</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2021</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2021</year>
</pub-date>
<volume>3</volume>
<numero>2</numero>
<fpage>52</fpage>
<lpage>61</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2683-22082021000200052&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2683-22082021000200052&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2683-22082021000200052&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[RESUMEN Este trabajo1 está inscrito en la tradición académica que busca demostrar que el monopolio es un proceso natural que forma parte de la dinámica histórica del capital -determinado por la llamada ley de la acumulación- y que por tanto es un proceso irreversible y que se acentúa en la medida en que opera, a lo largo del tiempo, esta ley. La historia de Televisa es representativa de este proceso y se analiza a lo largo de la historia del despliegue se sus estaciones de televisión en los diversos estados de México.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT This work is inscribed in a academic tradition that seeks to demonstrate that monopoly is a natural process that is part of the historical dynamics of capital - determined by the so-called law of accumulation - and that therefore it is an irreversible process and that it is accentuated to the extent that this over time. The history of Televisa is representative of this process. The history of Televisa is representative of this process and throughout the history of the deployment of its broadcast television stations in the various states of Mexico.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Televisa]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[México]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[monopolios]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[historia]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[estaciones de televisión]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Televisa]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Mexico]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[monopolies]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[history]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[television stations]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Aceves González]]></surname>
<given-names><![CDATA[F. de J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[De la irrupción del sonido a la explosión de las imágenes. Una mirada al desarrollo histórico de la radio y la televisión en Jalisco: 1920-1960]]></article-title>
<source><![CDATA[Comunicación y Sociedad, Nueva época]]></source>
<year>2012</year>
<numero>18</numero>
<issue>18</issue>
<page-range>13-38</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Avilés Muñoz]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La última concesión en Mexicali, 90.7. Historia y testimonio]]></article-title>
<source><![CDATA[Los medios de comunicación en Baja California]]></source>
<year>2006</year>
<page-range>265-72</page-range><publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Autónoma de Baja California]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Carabaza González]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ewald Montaño]]></surname>
<given-names><![CDATA[I.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Historia de los medios de comunicación en Coahuila]]></source>
<year>1992</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Autónoma de Coahuila]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Davis]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El señor King]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[La Paz ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Mimeo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Garduño Espejel]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Zamora Ávila]]></surname>
<given-names><![CDATA[N. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La guerra de las televisoras (Televisión Azteca-Televisa)]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Nacional Autónoma de México, Facultad de Ciencias Políticas y Sociales]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[Gilberto Ochoa Salinas 14/sep/16]]></source>
<year>2016</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Grupo Televisa</collab>
<source><![CDATA[Informe anual 1993]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Grupo Televisa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Grupo Televisa</collab>
<source><![CDATA[Annual report pursuant to section 13 or 15(d) of the Securities Exchange Act of 1934 for the fiscal year ended December 31, 2000]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Grupo Televisa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Grupo Televisa</collab>
<source><![CDATA[Reporte anual que se presenta de acuerdo con las disposiciones de carácter general aplicables a las emisoras de valores y a otros participantes del mercado de valores, por el año terminado el 31 de diciembre de 2015]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Grupo Televisa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Grupo Televisa</collab>
<source><![CDATA[Folleto Informativo sobre Reestructura Societaria]]></source>
<year>2021</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Grupo Televisa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Grupo Televisa</collab>
<source><![CDATA[Reporte anual 2020]]></source>
<year>2021</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Grupo Televisa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>Instituto Federal de Telecomunicaciones</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Lineamientos generales para la multiprogramación]]></article-title>
<source><![CDATA[Diario Oficial de la Federación]]></source>
<year>2015</year>
<page-range>89-96</page-range><publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Instituto Federal de Telecomunicaciones</collab>
<source><![CDATA[Culmina la transición a la televisión digital terrestre conforme al mandato constitucional y queda liberada la banda de 700 Mhz]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Federal de Telecomunicaciones]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Instituto Federal de Telecomunicaciones</collab>
<source><![CDATA[Se acredita el pago total de las contraprestaciones por 32 canales de televisión radiodifundida digital de la Licitación No. IFT-6, efectuado por los participantes ganadores]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Federal de Telecomunicaciones]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Instituto Federal de Telecomunicaciones</collab>
<source><![CDATA[Modificación al título de concesión]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-name><![CDATA[Registro Público de Concesiones]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Instituto Federal de Telecomunicaciones</collab>
<source><![CDATA[Archivo de datos. Estaciones de televisión]]></source>
<year>2021</year>
<publisher-name><![CDATA[Registro Público de Concesiones]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lamadrid Moreno]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Canal 23, una historia de esfuerzo y entrega...que se fue-El Vigía]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-name><![CDATA[El Vigía]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[Multimedios Estrellas de Oro]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-name><![CDATA[Multimedios]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="journal">
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Nuevo departamento en Telesistema muy útil a televisoras foráneas]]></article-title>
<source><![CDATA[Novedades, 2c]]></source>
<year>1959</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Orea]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Gigantes del sureste]]></article-title>
<source><![CDATA[Latitud 21]]></source>
<year>2004</year>
<volume>2</volume>
<numero>19</numero>
<issue>19</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pérez-Wilson]]></surname>
<given-names><![CDATA[I. J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Influir, impactar, crear cultura: Estrategias de investigación de la televisión abierta mexicana (TAM) para el estudio de las audiencias amas de casa]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-name><![CDATA[nstituto Tecnológico de Estudios Superiores de Occidente]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ramírez Montes]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Propuesta para la realización de prácticas profesionales supervisadas a estudiantes de la licenciatura de Ciencias de la Comunicación de la Universidad de Sonora en Telemax]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de Sonora]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>RNCO</collab>
<source><![CDATA[XHLL Television de Tabasco]]></source>
<year>2017</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>Secretaría de Comunicaciones y Obras Públicas-SCOP</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Notificación a las personas que resulten afectadas con la solicitud de concesión de la Radio Panamericana, S.A., para explotar estaciones radiodifusoras de televisión en México, D. F., Veracruz, Ver., Puebla, Pue., Guadalajara, Jal., Tampico, Tam., Torreón, Coah. y Monterrey, N- L]]></article-title>
<source><![CDATA[Diario Oficial de la Federación]]></source>
<year>1946</year>
<page-range>2-3</page-range><publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="journal">
<collab>Secretaría de Comunicaciones y Obras Públicas-SCOP</collab>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Notificación a las personas que resulten afectas con la solicitud de concesión de Cadena Radiodifusora Mexicana, S.A., para explotar estaciones radiodifusoras de televisión en México, D. F., Veracruz, Ver., Puebla, Pue., Guadalajara, Jal., Tampico, Tam., Torreón, Coah. y Monterrey, N- L.]]></article-title>
<source><![CDATA[Diario Oficial de la Federación]]></source>
<year>1946</year>
<page-range>3</page-range><publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Secretaría de Desarrollo Agrario, Territorial y Urbano</collab>
<collab>Consejo Nacional de Población</collab>
<collab>Instituto Nacional de Estadística y Geografía</collab>
<source><![CDATA[Delimitación de las zonas metropolitanas de México 2015]]></source>
<year>2018</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[INEGI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Secretaría de Economía Nacional</collab>
<collab>Dirección General de Estadística</collab>
<source><![CDATA[Integración territorial de los Estados Unidos Mexicanos. Séptimo censo general de población 1950]]></source>
<year>1952</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Talleres Gráficos de la Nación]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Secretaría de Industria y Comercio</collab>
<source><![CDATA[IX Censo general de población. 1970. Localidades por entidad federativa y municipio con algunas características de su población y vivienda]]></source>
<year>1973</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Secretaría de Industria y Comercio]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Serna Martínez]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Mexican ET network serves 88 stations]]></article-title>
<source><![CDATA[The 1950 radio annual]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Radio Daily Corp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sosa Plata]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Esquivel Villar]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[El proyecto radiofónico de E. Guillermo Salas Peyró]]></article-title>
<source><![CDATA[Las mil y una radios: Una historia, un análisis actual de la radiodifusión mexicana]]></source>
<year>1997</year>
<page-range>69-99</page-range><publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[McGraw-Hill]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Televisa Regional</collab>
<source><![CDATA[Mayo 2021]]></source>
<year>2021</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vidal Bonifaz]]></surname>
<given-names><![CDATA[F. J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Historia económica de la formación y consolidación del monopolio de la televisión abierta en México]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-name><![CDATA[División de Estudios de Posgrado, Facultad de Economía, Universidad Nacional Autónoma de México]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B33">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[XEFB Radio y Television de Monterrey (Don Mario Quintanilla García)]]></source>
<year>2016</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B34">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Zabludovsky]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La unión O&#8217;Farrill-Azcárraga es solamente una tregua]]></article-title>
<source><![CDATA[El Redondel]]></source>
<year>1954</year>
<volume>1</volume>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B35">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Zamora]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Don Pancho Madero: Un genio en los negocios - Periódico Noroeste]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-name><![CDATA[Noroeste]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
