<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2448-8488</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cuicuilco. Revista de ciencias antropológicas]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Cuicuilco. Rev. cienc. antropol.]]></abbrev-journal-title>
<issn>2448-8488</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Nacional de Antropología e Historia]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2448-84882020000300019</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Del proyecto católico a la articulación neoliberal. De Ernesto Corripio a Norberto Rivera]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[From the Catholic project to the neoliberal articulation. From Ernesto Corripio to Norberto Rivera]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Masferrer Kan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elio]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Instituto Nacional de Antropología e Historia Escuela Nacional de Antropología e Historia ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Mexico</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2020</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2020</year>
</pub-date>
<volume>27</volume>
<numero>79</numero>
<fpage>19</fpage>
<lpage>55</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2448-84882020000300019&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2448-84882020000300019&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2448-84882020000300019&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen El artículo analiza la dinámica histórica de la Iglesia católica en México desde distintas perspectivas; toma en cuenta los contextos internacionales y nacionales. Analiza los diferentes escenarios socio político religiosos y contextualiza las rupturas y alianzas políticas de la Iglesia con el Sistema. Describe la crisis del proyecto político de los católicos y desarrollo el contexto de las alianzas con la izquierda. Explica las alianzas de la jerarquía católica con el sistema PRI-PAN. Se utilizó información de primera mano para fundamentar y explicar el proceso de articulación de la jerarquía con el poder y la ruptura con las bases católicas.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract This article analyzes the historical dynamics of the Catholic Church in Mexico from several perspectives; taking into account international and national contexts. It analyzes the different socio-political religious scenarios and contextualizes the ruptures and political alliances of the Church with the System. There is also a description of the crisis regarding the political Catholic project and development, in context, of alliances with the political left, as well as explaining the alliances of the Catholic hierarchy with the PRI-PAN system. First-hand information was used to support and explain the process of articulation of the hierarchy with the circle of power, as well as the break away from the Catholic bases.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Ernesto Corripio Ahumada]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Norberto Rivera Carrera]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Iglesia católica mexicana]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[sistema político mexicano]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Ernesto Corripio Ahumada]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Norberto Rivera Carrera]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Mexican Catholic Church]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Mexican political system]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Assman]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jan]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La distinción mosaica o el precio del monoteísmo]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[AKAL]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Assman]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jan]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Religión y memoria cultural. Diez estudios]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Libros de la Araucaria-lilmod]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bastian]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jean Pierre]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Protestantes, liberales y francmasones. Sociedades de ideas y modernidad en América Latina, siglo XIX]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[fce-cehila]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Blancarte]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roberto]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Historia de la Iglesia católica en México]]></source>
<year>1992</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fondo de Cultura Económica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Braudel]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernand]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La historia y las ciencias sociales]]></source>
<year>1980</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Alianza]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Campbell]]></surname>
<given-names><![CDATA[Hugh G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La derecha radical en México, 1929-1949]]></source>
<year>1976</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[SEP-Setentas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Campos]]></surname>
<given-names><![CDATA[Esteban]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La revista &#8220;Cristianismo y Revolución&#8221; y el problema de la memoria en la historia de la historia reciente argentina]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista de la Red Intercátedras de Historia de América Latina Contemporánea]]></source>
<year>2014</year>
<volume>1</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>86-100</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Campos López]]></surname>
<given-names><![CDATA[Xochitl Patricia]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Velázquez Caballero]]></surname>
<given-names><![CDATA[Diego Martín]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La visión modernizadora de Manuel Gómez Morín]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Puebla ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Popocatepetl-BUAP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ceccon]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eliane]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La revolución verde: tragedia en dos actos]]></article-title>
<source><![CDATA[Ciencias]]></source>
<year>2008</year>
<volume>91</volume>
<page-range>20-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Collin]]></surname>
<given-names><![CDATA[Laura]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El poder sacralizado. Un análisis simbólico del sistema político mexicano]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[San Pablo Apetatitlán. México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[El Colegio de Tlaxcala]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Collin]]></surname>
<given-names><![CDATA[Laura]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Las Organizaciones de la Sociedad Civil en México de la invisibilidad al protagonismo]]></article-title>
<source><![CDATA[Nuevo Mundo, Mundos Nuevos]]></source>
<year>2009</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Collin]]></surname>
<given-names><![CDATA[Laura]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Economía Solidaria ¿Capitalismo moralizado o movimiento contracultural?]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[El Colegio de Tlaxcala A.C.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Corell]]></surname>
<given-names><![CDATA[Richard]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Koch]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ronald]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Benedicto XVI. Papa sin aureola]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Plaza y Valdés]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Correa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eduardo J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El Partido Acción Nacional y sus directores. Explicación de su fracaso y deslinde de responsabilidades]]></source>
<year>1991</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fondo de Cultura Económica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Correa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Plinio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Nobleza y élites tradicionales análogas en las alocuciones de Pío XII al patriciado y a la nobleza romana]]></source>
<year>1993</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fernando III Santo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Corten]]></surname>
<given-names><![CDATA[André]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mary]]></surname>
<given-names><![CDATA[André]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Imaginaires Politiques et Pentecotismes. Afrique/Amérique latine]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[Francia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Karthala]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cosio]]></surname>
<given-names><![CDATA[Daniel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Historia General de México]]></source>
<year>1981</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[El Colegio de México]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Delgado]]></surname>
<given-names><![CDATA[Álvaro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El Yunque. La ultraderecha en el poder]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Plaza y Janés]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Franco]]></surname>
<given-names><![CDATA[Iván]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Religión y política en la transición mexicana. El Caso de Yucatán]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cámara de Diputados, LIII Legislatura]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Franco]]></surname>
<given-names><![CDATA[Iván]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El PRI y sus obispos. El caso Berlie]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[México-Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Libros de la Araucaria]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Franco]]></surname>
<given-names><![CDATA[Iván]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Política y actores religiosos en Yucatán]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Guadalajara ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Grafisma]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Frattini]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eric]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Los cuervos del Vaticano. Benedicto XVI en la encrucijada]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Planeta]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Freud]]></surname>
<given-names><![CDATA[Anna]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El yo y los mecanismos de defensa]]></source>
<year>1975</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paidós]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Freud]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sigmund]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Psicopatología de la vida cotidiana]]></source>
<year>1980</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Amorrurtu]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gamio]]></surname>
<given-names><![CDATA[Manuel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El inmigrante mexicano. Historia de su vida]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Porrúa. México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de California-Mexus, ciesas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Garma]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Liderazgo protestante en una lucha campesina en México]]></article-title>
<source><![CDATA[América Indígena]]></source>
<year>1984</year>
<volume>xliv</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>127-41</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Garma]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El protestantismo en una comunidad totonaca de Puebla]]></source>
<year>1987</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[INI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Goizueta]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roberto S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Porque Dios está cerca, Dios es real: realismo simbólico en el catolicismo popular latino-estadounidense y en la cristiandad medieval]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Horsfield]]></surname>
<given-names><![CDATA[Peter]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hess]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mary E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Medrano]]></surname>
<given-names><![CDATA[Adán M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Medios y creencias. Perspectivas culturales del cristianismo en el entorno mediático]]></source>
<year>2007</year>
<page-range>73-90</page-range><publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Plaza y Valdés y Universidad Iberoamericana]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[González]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernando M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Una Historia sencilla: La muerte accidental de un Cardenal (Caso Posadas)]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[IIS-UNAM-Plaza y Valdés]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[González]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernando M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Matar y morir por Cristo Rey. Aspectos de la Cristiada]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[IIS-UNAM-Plaza y Valdés]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[González]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernando M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La Iglesia del silencio. De mártires y pederastas]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Tusquets]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[González Solano]]></surname>
<given-names><![CDATA[Martín]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gobierno mexicano vs Instituto Lingüístico de Verano (ILV). Conflicto mediático,1979, 1983]]></source>
<year>2020</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B33">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[González Solano]]></surname>
<given-names><![CDATA[Martín]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Instituto Lingüístico de Verano (ILV) en zonas indígenas a finales de los 70 y el conflicto con el gobierno mexicano en 1979]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Escuela Nacional en Antropología Social-enah]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B34">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[González Solano]]></surname>
<given-names><![CDATA[Martín]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[¿Espionaje del Instituto Lingüístico de Verano, A.C. (ILV) en zonas indígenas a finales de los años 70 o justificación del gobierno mexicano para cancelar el convenio en 1979?]]></source>
<year>2016</year>
<conf-name><![CDATA[ Seminario de Historia Social]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<publisher-loc><![CDATA[CDMX ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[El Colegio de México]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B35">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[González Solano]]></surname>
<given-names><![CDATA[Martín]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Relación Estado Iglesia y la Masonería en México, 1969-1981]]></source>
<year>2019</year>
<conf-name><![CDATA[ XIColoquio Construcción de Identidades y Visiones del Mundo en Sociedades Complejas]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[enah]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B36">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gruzinsky]]></surname>
<given-names><![CDATA[Serge]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Las cenizas del deseo. Homosexuales novohispanos a mediados del siglo XVII]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Ortega Noriega]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sergio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[De la santidad a la perversión. O de por qué no se cumplía la ley de Dios en la sociedad novohispana]]></source>
<year>1986</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Grijalbo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B37">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gruzinsky]]></surname>
<given-names><![CDATA[Serge]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La colonización de lo imaginario. Sociedades indígenas y occidentalización en el México español. Siglos XVI-XVIII]]></source>
<year>1995</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fondo de Cultura Económica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B38">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Guadalupe de Anda]]></surname>
<given-names><![CDATA[José]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Los cristeros. La guerra santa en los altos]]></source>
<year>1991</year>
<publisher-loc><![CDATA[Guadalajara ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Exágono]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B39">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Guevara]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gustavo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La revolución mexicana y el conflicto religioso (1913-1938).]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[Avellaneda ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Manuel Suárez]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B40">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gutiérrez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gustavo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Teología de la Liberación. Perspectivas]]></source>
<year>1971</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lima ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro de Estudios y Publicaciones]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B41">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gutiérrez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gustavo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El Dios de la Vida]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lima ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CBC-SEP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B42">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Guzmán]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luis]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Tendencias eclesiásticas y crisis en los años ochenta. (La Iglesia católica en las coyunturas nacional y alteña)]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[ciesas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B43">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hageman]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alice L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Wheaton]]></surname>
<given-names><![CDATA[Philip E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cuba: La religión en la Revolución]]></source>
<year>1974</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Granica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B44">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lefebvre]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marcel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Un obispo habla]]></source>
<year>1977</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Nuevo Orden]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B45">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[López Arcos]]></surname>
<given-names><![CDATA[Armando]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Intentamos el cambio por razones de fe. El Centro Nacional de Comunicación Social (CENCOS) y su opción por un cristianismo de liberación (1964-1999).]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UNAM]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B46">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Masferrer Kan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[¿Es del César o es de Dios? Un modelo antropológico del campo religioso]]></source>
<year>2004</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CIICH-UNAM-Plaza y Valdés]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B47">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Masferrer Kan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Religión, poder y cultura. Ensayos sobre la política y la diversidad de creencias]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires-México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Libros de la Araucaria]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B48">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Masferrer Kan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pluralidad religiosa en México. Cifras y proyecciones]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires-México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Libros de la Araucaria]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B49">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Masferrer Kan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Religión, política y metodologías. Aportes el estudio de los sistemas religiosos]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Libros de la Araucaria]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B50">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Masferrer Kan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La influencia de la Iglesia católica española en el campo político religioso latinoamericano: la experiencia mexicana]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Campos López]]></surname>
<given-names><![CDATA[Xóchitl Patricia]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Velázquez Caballero]]></surname>
<given-names><![CDATA[Diego Martín]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La derecha mexicana en el siglo XX Agonía, transformación y supervivencia]]></source>
<year>2017</year>
<page-range>47-64</page-range><publisher-loc><![CDATA[Puebla ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[BUAP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B51">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Masferrer Kan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Lo religioso dentro de lo político. Las elecciones de México 2018]]></source>
<year>2018</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires-México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Libros de la Araucaria]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B52">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Masferrer Kan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estado Laico y contrarreforma al 24 constitucional]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires-México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Libros de la Araucaria]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B53">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mutolo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Andrea]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Terremoto en la Iglesia católica. El Arzobispado de México y el sismo del 85 en la Ciudad de México]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Autónoma de la Ciudad de México]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B54">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Olmos]]></surname>
<given-names><![CDATA[Raúl]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El Imperio financiero de los Legionarios de Cristo. Una mafia empresarial disfrazada de congregación]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Grijalbo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B55">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Robles]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jorge]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Historia del Secretariado Social Mexicano]]></source>
<year>2010</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B56">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silva Herzog]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jesús]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La expropiación petrolera]]></source>
<year>1963</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cuadernos Americanos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B57">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silva Herzog]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jesús]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Breve historia de la Revolución mexicana]]></source>
<year>1988</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fondo de Cultura Económica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B58">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Smith]]></surname>
<given-names><![CDATA[Peter H.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El laberinto del poder. El reclutamiento de las élites políticas en el México contemporáneo]]></source>
<year>1980</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[El Colegio de México]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B59">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Soriano Núñez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rodolfo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[En nombre de Dios. Religión y democracia en México]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Mora-IMDOSOC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B60">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Soriano Núñez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rodolfo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Religión y democracia en América Latina]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[IMDOSOC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B61">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sota]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eduardo]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Luengo González]]></surname>
<given-names><![CDATA[Enrique]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Entre la obediencia y la conciencia: la opinión del Clero sobre la Política en México]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UIA]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B62">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Stapels]]></surname>
<given-names><![CDATA[Anne]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La iglesia en la primera república federal mexicana (1824-1835)]]></source>
<year>1976</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[sep-setentas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B63">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Stoll]]></surname>
<given-names><![CDATA[David]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[¿Pescadores de hombres o fundadores de Imperio? El Instituto Lingüístico de Verano en América Latina]]></source>
<year>1985</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lima ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro de Estudios y Promoción del Desarrollo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B64">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Stoll]]></surname>
<given-names><![CDATA[David]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[¿América Latina se vuelve protestante? Las políticas del crecimiento evangélico]]></source>
<year>1993</year>
<publisher-loc><![CDATA[Quito ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Abya Ayala]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B65">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Wilkie]]></surname>
<given-names><![CDATA[James W.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Monzón Wilkie]]></surname>
<given-names><![CDATA[Edna]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Porfirio Muñoz Ledo. Historia Oral, 1933-1988]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Promex-Debate]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B66">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Xelhuantzi López]]></surname>
<given-names><![CDATA[María]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La Corriente Democrática: de la legitimidad y de las alianzas (junio de 1985 a julio de 1987).]]></article-title>
<source><![CDATA[Estudios políticos]]></source>
<year>2016</year>
<volume>7</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>19-34</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B67">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Yallop]]></surname>
<given-names><![CDATA[David]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[En nombre de Dios]]></source>
<year>1985</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Diana]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B68">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Yallop]]></surname>
<given-names><![CDATA[David]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El Poder y la Gloria: La Historia Oculta del Papado de Juan Pablo II]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Planeta]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B69">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Young]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eric Van]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La crisis del orden colonial. Estructura agraria y rebeliones populares de la Nueva España (1750-1821)]]></source>
<year>1992</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Alianza]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B70">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Robles]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jorge]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B71">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[La Jornada]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B72">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B73">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B74">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B75">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B76">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B77">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B78">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B79">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B80">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
