<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1870-3453</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista mexicana de biodiversidad]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev. Mex. Biodiv.]]></abbrev-journal-title>
<issn>1870-3453</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Instituto de Biología]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1870-34532011000100003</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[El género Sclerocarpus (Asteraceae, Heliantheae) en México]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The genus Sclerocarpus (Asteraceae, Heliantheae) in Mexico]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Villaseñor]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Luis]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hinojosa-Espinosa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Óscar]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidad Nacional Autónoma de México Instituto de Biología Departamento de Botánica]]></institution>
<addr-line><![CDATA[México D. F]]></addr-line>
<country>México</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>03</month>
<year>2011</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>03</month>
<year>2011</year>
</pub-date>
<volume>82</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>51</fpage>
<lpage>61</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1870-34532011000100003&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1870-34532011000100003&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1870-34532011000100003&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[El género Sclerocarpus (Asteraceae, Heliantheae) está constituido por 8 especies, 7 de ellas presentes en el territorio mexicano. Este taxón se caracteriza por sus páleas, que al madurar se tornan gruesas, duras y encierran por completo a las cipselas formando estructuras llamadas esclerocarpos. Se presenta una sinopsis del género para México, una clave para la identificación de las especies y mapas de distribución de cada una de ellas.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[The genus Sclerocarpus (Asteraceae, Heliantheae) comprises 8 pecies, 7 of them recorded in Mexico. It is characterized by its paleae, that become thick and hard when mature, and completely enclosing the cypselae, forming structures called sclerocarps. A synopsis of the genus in the country is provided, including distribution maps of the species and a key to their identification.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Asteraceae]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[esclerocarpo]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Heliantheae]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[México]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Sclerocarpus]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Asteraceae]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Heliantheae]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Mexico]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[sclerocarp]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Sclerocarpus]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <p align="justify"><font face="verdana" size="4"> Taxonom&iacute;a y sistem&aacute;tica</font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="4"><b>El g&eacute;nero <i>Sclerocarpus</i> (Asteraceae, Heliantheae) en M&eacute;xico</b></font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="3"><b>The genus <i>Sclerocarpus</i> (Asteraceae, Heliantheae) in Mexico</b></font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="2"><b>Jos&eacute; Luis Villase&ntilde;or* y &Oacute;scar Hinojosa&#150;Espinosa</b></font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Departamento de Bot&aacute;nica, Instituto de Biolog&iacute;a, Universidad Nacional Aut&oacute;noma de M&eacute;xico., Apartado postal 70&#150;367, 04510 M&eacute;xico, D. F., M&eacute;xico.</i></font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify"><font face="verdana" size="2"><b>*Correspondencia:</b>    <br>   <a href="mailto:vrios@ibiologia.unam.mx">vrios@ibiologia.unam.mx</a></font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">Recibido: 11 diciembre 2009    <br>   Aceptado: 16 junio 2010</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><b>Resumen</b></font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">El g&eacute;nero <i>Sclerocarpus</i></i> (Asteraceae, Heliantheae) est&aacute; constituido por 8 especies, 7 de ellas presentes en el territorio mexicano. Este tax&oacute;n se caracteriza por sus p&aacute;leas, que al madurar se tornan gruesas, duras y encierran por completo a las cipselas formando estructuras llamadas esclerocarpos. Se presenta una sinopsis del g&eacute;nero para M&eacute;xico, una clave para la identificaci&oacute;n de las especies y mapas de distribuci&oacute;n de cada una de ellas.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><b>Palabras clave:</b> Asteraceae, esclerocarpo, Heliantheae, M&eacute;xico, <i>Sclerocarpus</i>.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify"><font face="verdana" size="2"><b>Abstract</b></font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">The genus <i>Sclerocarpus</i> (Asteraceae, Heliantheae) comprises 8 pecies, 7 of them recorded in Mexico. It is characterized by its paleae, that become thick and hard when mature, and completely enclosing the cypselae, forming structures called sclerocarps. A synopsis of the genus in the country is provided, including distribution maps of the species and a key to their identification.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><b>Key words:</b> Asteraceae, Heliantheae, Mexico, sclerocarp, <i>Sclerocarpus</i>.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><b>Introducci&oacute;n</b></font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">El g&eacute;nero <i>Sclerocarpus</i> Jacq. es un miembro de Heliantheae, la tribu m&aacute;s grande y diversa de la familia Asteraceae (Stuessy, 1977). Heliantheae tiene en M&eacute;xico su principal centro de diversificaci&oacute;n e igualmente es la que cuenta con mayor n&uacute;mero de especies en el pa&iacute;s (Villase&ntilde;or, 1991; Turner y Nesom, 1998). La tribu Heliantheae est&aacute; dividida en 10 subtribus y <i>Sclerocarpus</i> est&aacute; ubicado en Helianthinae (Karis y Ryding, 1994; Schilling y Panero, 2002). Los miembros de esta subtribu se caracterizan por presentar las hojas inferiores opuestas y las superiores alternas, flores radiadas neutras y cipselas estriadas (Robinson, 1981). La distribuci&oacute;n geogr&aacute;fica de Helianthinae es americana y la mayor&iacute;a de sus g&eacute;neros se distribuyen en M&eacute;xico y Estados Unidos de Am&eacute;rica (Robinson, 1981).</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">Entre las Heliantheae, el g&eacute;nero <i>Sclerocarpus</i> destaca por sus p&aacute;leas que envuelven por completo a su respectiva cipsela y al madurar engruesan, se endurecen y a menudo desarrollan protuberancias en la superficie (<a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f1.jpg" target="_blank">Fig. 1A&#150;G</a>). La cipsela y su endurecida envoltura pale&aacute;cea constituyen una estructura de dispersi&oacute;n llamada esclerocarpo (Feddema, 1972; McVaugh, 1984), vocablo de origen griego que significa <i>fruto duro</i>. G&eacute;neros similares a <i>Sclerocarpus</i>, ubicados tambi&eacute;n en Helianthinae, son <i>Aldama</i> La Llave y <i>Rhysolepis</i> S.F. Blake (actualmente incluido en <i>Viguiera</i> Kunth). En estos taxones, las cipselas maduras tambi&eacute;n se encuentran envueltas por completo por sus p&aacute;leas; sin embargo, la envoltura pale&aacute;cea es relativamente delgada, papir&aacute;cea y de superficie rugosa o corrugada. En los 3 grupos las cipselas son siempre glabras. Por otra parte, en <i>Hymenostephium uniseriatum</i> E.E. Schill. et Panero (subtribu Helianthinae), 2 o 3 de las p&aacute;leas exteriores abrazan a las cipselas maduras, y aunque no las envuelven por completo s&iacute; permanecen fuertemente adheridas a ellas, dispers&aacute;ndose juntas. En <i>H. uniseriatum</i>, las cipselas que se dispersan con su p&aacute;lea adherida son glabras (como en <i>Sclerocarpus</i>, <i>Aldama y Rhysolepis</i>), mientras que el resto de las cipselas (las cuales no est&aacute;n adheridas a su p&aacute;lea) son pubescentes. En el <a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3a1.jpg" target="_blank">Ap&eacute;ndice 1</a> se presenta una clave para la identificaci&oacute;n de los taxones de la subtribu Helianthinae que comparten con <i>Sclerocarpus</i> la presencia de cipselas maduras envueltas por completo por sus p&aacute;leas.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">El g&eacute;nero <i>Sclerocarpus</i> est&aacute; constituido por 8 especies, de las cuales 7 son americanas y se distribuyen principalmente en M&eacute;xico y Centroam&eacute;rica (Feddema, 1972). <i>Sclerocarpus africanus</i> Jacq ex Murray es la &uacute;nica que se considera especie nativa de &Aacute;frica, no s&oacute;lo del g&eacute;nero, sino de la subtribu Helianthinae (Karis y Ryding, 1994). Dicha especie es bastante similar a <i>Sclerocarpus phyllocephallus</i> S.F. Blake (la cual se distribuye de manera natural desde Chiapas hasta Panam&aacute;), a tal grado que podr&iacute;a tratarse de la misma especie. En este caso, <i>S. phyllocephalus</i> ser&iacute;a una especie introducida en &Aacute;frica proveniente de alguna regi&oacute;n de Centroam&eacute;rica. Con excepci&oacute;n de <i>Sclerocarpus</i> sessilifolius Greenm. y en ocasiones S. uniserialis (Hook.) Hemsl., el resto de las especies son hierbas anuales que a menudo se comportan como malezas, tanto arvenses como ruderales (Feddema, 1972).</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><b>Materiales y m&eacute;todos</b></font></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify"><font face="verdana" size="2">Se estudiaron ejemplares de herbario depositados en las siguientes colecciones nacionales: Herbario de la Universidad Aut&oacute;noma de Campeche (UCAM), Herbario del Colegio de la Frontera Sur (ECOSUR), Herbario de la Escuela Nacional de Ciencias Biol&oacute;gicas (ENCB), Herbario Nacional de M&eacute;xico (MEXU), Herbario del Centro Interdisciplinario de Investigaci&oacute;n para el Desarrollo Integral Regional (CIIDIR), Herbario del Instituto de Ecolog&iacute;a en P&aacute;tzcuaro, Michoac&aacute;n (IEB), Herbario de la Universidad Aut&oacute;noma de Morelos (HUMO), Herbario de la Sociedad para el Estudio de los Recursos Bi&oacute;ticos de Oaxaca (SERBO), Herbario de la Universidad Aut&oacute;noma de Quer&eacute;taro (QMEX), Herbario del Instituto de Investigaci&oacute;n en Zonas Des&eacute;rticas de San Luis Potos&iacute; (SLPM), Herbario de la Universidad Aut&oacute;noma de Sinaloa (UAS), Herbario del Instituto de Ecolog&iacute;a en Xalapa, Veracruz (XAL), Herbario del Centro de Investigaci&oacute;n Cient&iacute;fica de Yucat&aacute;n (CICY) y Herbario de la Universidad Aut&oacute;noma de Zacatecas (HUAZ). Adem&aacute;s, se estudiaron parcialmente las colecciones del Herbario de la Universidad de Texas (TEX).</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">Se analizaron cr&iacute;ticamente diversos caracteres morfol&oacute;gicos que se consideraron de importancia taxon&oacute;mica y de utilidad en la identificaci&oacute;n correcta de las especies mexicanas, elaborando con ellos una clave para su identificaci&oacute;n. Se realizaron descripciones del g&eacute;nero y de las especies, las cuales van acompa&ntilde;adas con datos sobre h&aacute;bitat, floraci&oacute;n y distribuci&oacute;n. Las localidades de recolecta se georreferenciaron y se elaboraron mapas de distribuci&oacute;n del g&eacute;nero y de cada especie para M&eacute;xico. En los mapas de distribuci&oacute;n, los sitios de recolecta (puntos) est&aacute;n unidos mediante una red de tendido m&iacute;nimo para ilustrar el trazo biogeogr&aacute;fico del g&eacute;nero y de las especies.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><b>Descripci&oacute;n del g&eacute;nero</b></font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Sclerocarpus</i> Jacq. Icon. Pl. Rar. 1: 17, pl. 176. 1781.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">Hierbas anuales, rara vez perennes o sufr&uacute;tices, 0.2&#150;2.0 m alto, con indumento estrigoso, hirsuto o h&iacute;spido, los tricomas multiseptados, blanquecinos o hialinos y de base multicelular. Tallos por lo general erectos, rara vez procumbentes, rastreros o trepadores, ramificados, cil&iacute;ndricos, a menudo surcados o estriados, amarillentos, pardo&#150;rojizos o p&uacute;rpura&#150;rojizos. Hojas inferiores opuestas, las superiores alternas, trinervadas, los 3 nervios principales naciendo desde la base de la l&aacute;mina, simples, rara vez pinnatisectas, pecioladas, a veces s&eacute;siles o subs&eacute;siles; l&aacute;mina ampliamente ovada a lanceolada, a menudo trulada, &aacute;pice agudo a acuminado, margen entero o por lo com&uacute;n aserrado a dentado, base redondeada a atenuada. Cabezuelas heter&oacute;gamas, radiadas, solitarias, por lo general largamente pedunculadas, en una especie sostenidas por br&aacute;cteas foli&aacute;ceas, lanceoladas a el&iacute;pticas. Involucro ampliamente campanulado a campanulado; br&aacute;cteas del involucro en 1 serie, verdosas, anchamente el&iacute;pticas, ovadas, obovadas, oblanceoladas, espatuladas, lanceoladas o lineares, estrigosas o h&iacute;spidas, a veces fimbriadas con tricomas setosos o h&iacute;spidos. Recept&aacute;culo c&oacute;nico o subc&oacute;nico, pale&aacute;ceo, a menudo hirsuto o h&iacute;spido; las p&aacute;leas hirsutas, sobre todo en el &aacute;pice, verdosas o a veces p&uacute;rpura&#150;rojizas, las exteriores a menudo m&aacute;s cortas que las interiores o todas del mismo tama&ntilde;o, al principio envolviendo el ovario y la base (a veces hasta la garganta) de las corolas, al madurar engros&aacute;ndose y endureci&eacute;ndose, cada una encerrando 1 cipsela y dispers&aacute;ndose como un solo cuerpo (<i>esclerocarpo</i>), el cual posee textura rugosa, tuberculada, estriado&#150;acostillada o lisa y a menudo con una prolongaci&oacute;n apical (pico). Flores radiadas 5&#150;21, neutras, est&eacute;riles, amarillas a anaranjadas, el tubo hirsuto&#150;pubescente, largo, la l&iacute;gula ampliamente el&iacute;ptica, ampliamente ovada o suborbicular, tridentada o bidentada, puberulenta a hirs&uacute;tula en el haz, estrigosa o estrigulosa en el env&eacute;s; flores del disco hermafroditas y f&eacute;rtiles; corolas amarillas o anaranjadas, a veces rojizo&#150;p&uacute;rpuras en el &aacute;pice o rara vez completamente rojizo&#150;p&uacute;rpuras, tubulares, sin distinci&oacute;n clara entre el tubo y la garganta, piloso&#150;hirsutas, con 5 l&oacute;bulos apicales largos, lanceolados, h&iacute;spidos por fuera y a menudo barbados o fimbriados por dentro con tricomas hisp&iacute;dulos de color verdoso&#150;oscuro, rojizo o hialinos; anteras 5, amarillentas, a veces negruzcas, por lo general insertas, rara vez exertas, con ap&eacute;ndices apicales subulados, las bases subsagitadas; ramas del estilo pubescentes o hisp&iacute;dulas en su superficie abaxial, recurvadas, agudas y provistas de un ap&eacute;ndice subulado en el &aacute;pice. Cipselas rollizas a comprimidas lateralmente, por lo general oblicuamente obovoides, negruzcas, glabras, lisas o transversalmente estriadas. Vilano ausente o formado por una corona lacerada, a menudo reducida a escamas libres o cerdas diminutas.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">G&eacute;nero con 8 especies, 7 de ellas presentes en M&eacute;xico, de las cuales 4 son end&eacute;micas. Se distribuye desde Texas, en los Estados Unidos, hasta Centroam&eacute;rica, aunque una especie, <i>Sclerocarpus divaricatus</i>, se extiende hasta Sudam&eacute;rica y otra, <i>S. africanus</i>, se conoce s&oacute;lo de la porci&oacute;n central de &Aacute;frica. Como ya se mencion&oacute; antes, existe la posibilidad de que <i>S. africanus y S. phyllocephallus</i> correspondan a una misma especie. <i>Sclerocarpus</i> se distribuye ampliamente en M&eacute;xico; solamente en los estados de Aguascalientes, Baja California, Distrito Federal y Tlaxcala no ha sido registrado. El estado con m&aacute;s especies es Guerrero, al registrar 4 de las 7 especies.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">Tomando como referencia la subdivisi&oacute;n de M&eacute;xico en provincias bi&oacute;ticas morfotect&oacute;nicas (Ferrusqu&iacute;a&#150;Villafranca, 1990), <i>Sclerocarpus</i> se registra en 17 provincias (<a href="#f3">Fig. 3</a>), destacando la Jalisque&ntilde;o&#150;Guerrerense con 5 especies, seguida de las provincias Sierra Madre Occidentalense, Oaxaquense, Chiapasense y Sierra Madre Sure&ntilde;a, todas con 3 especies. Por otra parte, se conocen 2 especies en las provincias Pacifiquense, Campechano&#150;Petenense y Sinaloense y 1 en las provincias Altiplanense, Chihuahuense, Coahuilense, Nayaritense, Neovolcanense, San Lucanense, Tamaulipense, Veracruzense y Yucatanense.</font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="2"><a name="f3"></a></font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="2"><img src="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f3.jpg"></font></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify"><font face="verdana" size="2">El g&eacute;nero es com&uacute;n en zonas c&aacute;lidas y &aacute;ridas o semi&aacute;ridas, aunque tambi&eacute;n se presenta en zonas subh&uacute;medas, principalmente en vegetaci&oacute;n de bosque tropical caducifolio y matorral xer&oacute;filo, aunque <i>S. sessilifolius</i> tambi&eacute;n es com&uacute;n en bosques de pino y pino&#150;encino. A menudo se presenta como ruderal en asociaciones vegetales secundarias y no pocas veces como arvense. Se le encuentra desde el nivel del mar hasta los 2 450 m. La &eacute;poca de floraci&oacute;n es principalmente de agosto a noviembre, aunque algunas especies pueden florecer todo el a&ntilde;o.</font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="2"><a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3c1.jpg" target="_blank">Clave para identificar las especies de <i>Sclerocarpus</i> en M&eacute;xico</a></font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i><b>Sclerocarpus divaricatus</b> </i>(Benth.) Benth. et Hook. f. ex Hemsl., Biol. Centr. Amer., Bot. 2: 164. 1881.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Gymnopsis divaricata </i>Benth., Bot. Voy. Sulphur 116. 1845.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Sclerocarpus orcuttii </i>Greenm., Publ. Field Columbian Mus., Bot. Ser. 2: 346. 1912.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Sclerocarpus triunfonis </i>M.E. Jones, Contr. W. Bot. 18: 77. 1933.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">Hierbas anuales, 0.3&#150;1.5 m alto, erectas. Hojas simples, pecioladas, l&aacute;mina ovada, trulada o a veces lanceolada, &aacute;pice agudo, margen aserrado o dentado, a veces entero, pec&iacute;olos (4&#150;)11&#150;55 mm largo. Br&aacute;cteas del involucro 5(&#150;6), 5&#150;11 mm largo, (2&#150;)3&#150;6 mm ancho, ampliamente el&iacute;pticas, ovadas, obovadas, oblongas o a veces lanceoladas. P&aacute;leas interiores m&aacute;s largas que las exteriores. L&iacute;gulas tridentadas. Parte interna de los l&oacute;bulos de las flores del disco barbada, con tricomas h&iacute;spido&#150;negruzcos. Anteras insertas. Esclerocarpos externos sin pico. Vilano ausente o constituido por escamas libres o fusionadas, o cerdas diminutas (<a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f1.jpg">Figs. 1A</a>, <a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f2.jpg" target="_blank">2B</a>). N&uacute;mero cromos&oacute;mico n= 11 (Turner et al., 1962).</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Habitat</i>. Bosque h&uacute;medo de monta&ntilde;a, bosque de pino&#150;encino y de encino, bosque tropical caducifolio y subcaducifolio, bosque tropical perennifolio, dunas costeras, manglar, pastizal, sabanas; tambi&eacute;n como arvense y ruderal.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n altitudinal</i>. 0&#150;1 400 m.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Floraci&oacute;n</i>. Agosto&#150;noviembre.</font></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n geogr&aacute;fica</i>. Desde Sinaloa, Durango y Baja California Sur hasta Colombia y Venezuela (<a href="#f4">Fig. 4</a>).</font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="2"><a name="f4"></a></font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="2"><img src="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f4.jpg"></font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Ejemplares examinados.</i> <b>Baja California:</b> <i>Dom&iacute;nguez</i> 353 (MEXU); <i>Dom&iacute;nguez</i> 611 (MEXU); <i>Le&oacute;n</i> 2149 (MEXU); <i>Tenorio</i> 10483 (MEXU); <i>Tenorio</i> 10520 (MEXU); <i>Wiggins</i> 15257 (MEXU). <b>Campeche</b>: <i>Cabrera</i> 2280 (MEXU); <i>Cabrera</i> 9500 (MEXU); <i>Cabrera</i> 11805 (MEXU); <i>Cabrera</i> 12742 (MEXU); <i>Cabrera</i> 13991 (MEXU);<i>Cabrera</i> 14079 (MEXU); <i>Cabrera</i> 14317 (MEXU); <i>Cabrera</i> 14409 (MEXU); <i>Cabrera</i> 14503 (MEXU); <i>Cabrera</i> 15079 (MEXU); <i>Chan</i> 928 (CICY, MEXU); <i>Mart&iacute;nez</i> 3089 (MEXU); <i>M&eacute;ndez</i> 58 (CICY, MEXU, UCAM); <i>Moreno</i> BD&#150;1131 (MEXU); <i>Uc&aacute;n</i> 1648 (CICY, MEXU); <i>Zamora</i> 4874 (UCAM). <b>Chiapas:</b> <i>Arcos Ro&#150;142</i> (MEXU); B<i>reedlove 20789</i> (MEXU); <i>Breedlove</i> 28322 (MEXU, LL&#150;TEX); <i>Breedlove</i> 28565 (MEXU, LL&#150;TEX); <i>Breedlove</i> 36819 (MEXU); <i>Breedlove</i> 37360 (MEXU, LL&#150;TEX); <i>Calzada 3507</i> (MEXU); <i>Espinosa Gi&#150;520</i>, (MEXU); <i>Laughlin 2906</i> (MEXU); <i>Mart&iacute;nez 1334</i> (MEXU); <i>Mart&iacute;nez</i> 13834 (MEXU); <i>Mart&iacute;nez</i> 15839 (MEXU); <i>Matuda</i> 16748</i> (MEXU); <i>Matuda</i> 17772 (MEXU); <i>Matuda</i> 17987 (MEXU); <i>Matuda</i> 18528 (MEXU); <i>Ortega 170</i> (MEXU); <i>Reyes 5222</i> (MEXU); <i>Soule 2387 A</i> (MEXU, TEX); <i>Trujillo 15</i> (MEXU); <i>Trujillo 270</i> (HUMO, MEXU); <i>Ventura 307</i> (MEXU, TEX); <i>Ventura 1771</i> (MEXU); <i>Ventura 2147</i> (ECOSUR, MEXU, TEX); <i>Ventura 1484</i> (MEXU). <b>Colima:</b> <i>Keil 15135</i> (MEXU, TEX); <i>Santana 565</i> (MEXU); <i>V&aacute;zquez 1295</i> (MEXU). <b>Durango:</b> <i>Ram&iacute;rez 1985</i> (CIIDIR, MEXU). <b>Guerrero:</b> <i>Almaz&aacute;n 4</i> (MEXU);<i> Barkley 17</i> (MEXU); <i>Cal&oacute;nico 18820</i> (MEXU); <i>Campos 869</i> (MEXU); <i>Cronquist 10844</i> (SLPM, TEX); <i>Cruz 6666</i> (MEXU); <i>Gaxiola 32</i> (MEXU); <i>Kruse 1218</i> (MEXU); <i>Soto 6029</i> (MEXU); <b>Jalisco:</b> <i>Anderson 1276</i>7 (MEXU, SLPM); <i>Cal&oacute;nico 4973</i> (MEXU); <i>Cal&oacute;nico 5070</i> (MEXU); <i>Cervantes 7</i> (MEXU, TEX); <i>Dom&iacute;nguez</i> 903 (MEXU); <i>Gallegos 486</i> (MEXU); <i>Lott 557</i> (MEXU); <i>P&eacute;rez 275</i> (MEXU); <i>Pringle 4607</i> (MEXU, TEX); <i>T&eacute;llez 13115</i> (MEXU);<i>T&eacute;llez 13357</i> (MEXU); <i>Ornelas 1026</i> (MEXU); <i>Sanders 10798</i> (HUMO, MEXU); <i>Sanders 11053</i> (MEXU, TEX); <i>Soto 737</i> (MEXU); <i>Urbina s.n.</i> (MEXU); <i>V&aacute;zquez 699</i> (MEXU); <i>V&aacute;zquez 710</i> (MEXU); <i>Villase&ntilde;or 691</i> (MEXU, TEX). <b>Michoac&aacute;n:</b> <i>Langlass&eacute; 447</i> (MEXU); <i>Rangel 994</i> (MEXU); <i>Soto 10228</i> (MEXU); <i>Villase&ntilde;or 316 </i>(MEXU). <b>Nayarit:</b> <i>Ben&iacute;tez 3315</i> (MEXU); <i>Ben&iacute;tez 3415 a</i> (MEXU); <i>Ben&iacute;tez 3439</i> (MEXU); <i>Ben&iacute;tez 3645</i> (MEXU); <i>Ben&iacute;tez 3678</i> (MEXU); <i>Ben&iacute;tez 3844</i> (MEXU); <i>Colunga 8</i> (MEXU); <i>Cronquist 9596</i> (MEXU, TEX); <i>Flores 973</i> (ENCB, MEXU); <i>Flores 1050</i> (ENCB, MEXU); <i>Flores 2662</i> (ENCB, MEXU); <i>Flores 2700</i> (ENCB, MEXU); <i>Spooner 2532</i> (MEXU, TEX); <i>Villase&ntilde;or 710</i> (MEXU); <i>Villase&ntilde;or 1580</i> (MEXU). <b>Oaxaca:</b> Calzada 15375 (MEXU); <i>Castrej&oacute;n 646</i> (MEXU, SERBO); <i>Elorsa 906</i> (MEXU, SERBO); <i>Elorsa 1045</i> (MEXU, SERBO); <i>Garc&iacute;a 2922</i> (MEXU); <i>Hern&aacute;ndez 645 </i>(MEXU, TEX); <i>Hern&aacute;ndez 203</i> (MEXU, TEX); <i>Mart&iacute;nez</i> 88 (MEXU, SERBO); <i>Mart&iacute;nez</i> 33009 (MEXU, SERBO); <i>Maya 749</i> (MEXU, SLPM, TEX); <i>Maya 2276</i> (MEXU, SLPM, TEX). <i>Rzedowski 25504</i> (MEXU); <i>Salas 3312</i> (MEXU, SERBO); <i>Salas 4186</i> (MEXU, SERBO); <i>Tenorio</i> 3370 (MEXU); <i>Torres 8787</i> (MEXU); <i>Vel&aacute;zquez 437</i> (MEXU, SERBO); <i>Vel&aacute;zquez 438</i> (MEXU, SERBO); <i>Villase&ntilde;or 319</i> (MEXU); <i>Villase&ntilde;or 1570</i> (MEXU). <b>Sinaloa:</b> <i>Ben&iacute;tez 70</i> (MEXU, UAS); <i>Boj&oacute;rquez 390</i> (MEXU, UAS); <i>Boj&oacute;rquez 967</i> (MEXU, UAS); <i>Boj&oacute;rquez 998</i> (MEXU, UAS); <i>Gonz&aacute;lez 4817</i> (MEXU); <i>Ochoa 160</i> (MEXU). <i>Vega 846</i> (MEXU, UAS); <i>Vega 2213</i> (MEXU, UAS); <i>Vega 3292</i> (MEXU, UAS);<i> Vega 4949</i> (MEXU, UAS); <i>Vega 5015</i> (MEXU, UAS); <i>Vega 6134</i> (MEXU, UAS); <i>Vega 6288</i> (MEXU, UAS); <i>Vega 7379 </i>(MEXU, UAS); <b>Tabasco:</b> <i>Cowan 3164</i> (MEXU, TEX); <i>Espejo 1520</i> (MEXU); <i>Maga&ntilde;a 1474</i> (MEXU);<i> Ventura 20782</i> (MEXU, XAL). <b>Veracruz</b>: <i>Dressler 123</i> (MEXU, XAL); <i>Guti&eacute;rrez 844</i> (MEXU, XAL); <i>Guti&eacute;rrez 1081</i> (MEXU, XAL); <i>L&oacute;pez 65</i> (MEXU); <i>Luna 22</i> (IEB, MEXU, XAL); <i>Luna 29</i> (IEB, MEXU, XAL); <i>Luna 197</i> (MEXU, XAL); <i>Morales 4 </i>(MEXU, XAL); <i>Robles 644</i> (XAL); <i>Robles 734</i> (XAL); <i>Zol&aacute; 1235</i> (XAL); <i>Zol&aacute; 1494</i> (MEXU, XAL); <i>Zol&aacute; 1498</i> (MEXU). <b>Yucat&aacute;n:</b> <i>Acosta 40</i> (CICY, MEXU); <i>Acosta 41</i> (CICY, MEXU); <i>Calzada 6455</i> (CICY, MEXU); <i>Cabrera</i> 9432 (MEXU); <i>Cabrera</i> 9302 (MEXU, TEX); <i>Cabrera</i> 9757 (MEXU); <i>Cabrera</i> 10176 (MEXU); <i>Cabrera</i> 11713 (MEXU); <i>Cabrera</i> 12921 (MEXU); <i>Enr&iacute;quez 742</i> (MEXU); <i>Flores 8977</i> (CICY, MEXU); <i>Hern&aacute;ndez 310</i> (SLPM); <i>K&uacute; 88</i> (MEXU); <i>P&eacute;rez 355</i> (MEXU); <i>P&eacute;rez 523</i> (MEXU); <i>Puch 980 b</i> (CICY, MEXU); <i>Reyes 382</i> (MEXU); <i>Reyes 856</i> (MEXU); <i>Rivera 179</i> (CICY, MEXU); <i>Sim&aacute; 896</i> (MEXU); <i>Uc&aacute;n 2134</i> (CICY, MEXU); <i>Uc&aacute;n 2833</i> (CICY, MEXU); <i>Uc&aacute;n 3020</i> (CICY, MEXU); <i>Uc&aacute;n 3047</i> (CICY, MEXU); <i>Uc&aacute;n 3085</i> (CICY, MEXU); <i>Vargas 173</i> (CICY, MEXU); <i>White 195</i> (MEXU); <i>Zamudio 510</i> (MEXU).</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Sclerocarpus multifidus</i> Greenm., Publ. Field Columbian Mus., Bot. Ser. 2: 346. 1912.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">Hierbas anuales, 0.2&#150;0.5 m alto, ascendentes a procumbentes. Hojas pinnatisectas, pecioladas, ovadas a lanceoladas en contorno, los l&oacute;bulos linear&#150;oblongos, pec&iacute;olos 6&#150;20 mm largo. Br&aacute;cteas del involucro 5(&#150;6), 6.0&#150;9.5 mm largo, (1&#150;)2&#150;3 mm ancho, el&iacute;pticas a lanceoladas, a veces ovadas. P&aacute;leas interiores m&aacute;s largas que las exteriores. L&iacute;gulas bidentadas. Parte interna de los l&oacute;bulos de las flores del disco barbada, con tricomas h&iacute;spido&#150;negruzcos. Anteras insertas. Esclerocarpos externos sin pico. Vilano ausente o constituido por escamas libres o fusionadas, o cerdas diminutas (<a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f1.jpg" target="_blank">Figs. 1B</a>, <a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f2.jpg" target="_blank">2A</a>).</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Habitat</i>. Bosque tropical caducifolio; tambi&eacute;n como ruderal.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n altitudinal</i>. 460&#150;1 150 m.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Floraci&oacute;n</i>. Julio&#150;noviembre.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n geogr&aacute;fica</i>. End&eacute;mica de la cuenca del r&iacute;o Balsas, provincia morfotect&oacute;nica Jalisque&ntilde;o&#150;Guerrerense, en los estados de Guerrero, M&eacute;xico y Morelos (<a href="#f5">Fig. 5</a>).</font></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="center"><font face="verdana" size="2"><a name="f5"></a></font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="2"><img src="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f5.jpg"></font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Ejemplares examinados</i>. <b>Guerrero:</b> <i>Aguilar 748</i> (MEXU); <i>Campos 644</i> (MEXU); <i>Soto 1800</i> (MEXU). <b>M&eacute;xico:</b> <i>Hinton 4573</i> (LL&#150;TEX); <i>Matuda</i> 32784 (MEXU); <i>Vibrans 5314</i> (MEXU); <i>Vibrans 5890</i> (MEXU). <b>Morelos:</b><i> Jackson 17</i> (MEXU); <i>Pipes 57</i> (MEXU); <i>V&aacute;zquez 2599</i> (MEXU).</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i><b>Sclerocarpus papposus</b></i> (Greenm.) Feddema, Phytologia 23: 203. 1972.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Sclerocarpus uniserialis </i>(Hook.) Benth. et Hook. f. ex Hemsl. var. papposus Greenm. Publ., Field Columbian Mus., Bot. Ser. 2: 346. 1912.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2">Hierbas anuales, 0.4&#150;2.0 m alto, erectas o a veces ascendentes. Hojas simples, pecioladas, ampliamente ovadas a lanceoladas, com&uacute;nmente acuminadas, a menudo gruesamente aserradas, dentadas o crenadas, pec&iacute;olos (5&#150;)15&#150;63 mm largo. Br&aacute;cteas del involucro 5(&#150;7), diminutas, 1.2&#150;2.0 mm largo, 0.1&#150;0.5 mm ancho, lineares. P&aacute;leas todas del mismo tama&ntilde;o, envolviendo hasta la base de la garganta de las corolas de las flores del disco. L&iacute;gula cortamente bidentada. Parte interna de los l&oacute;bulos de las flores del disco barbada, con tricomas amarillo&#150;anaranjados, h&iacute;spidos. Anteras exertas. Esclerocarpos todos con pico. Vilano constituido por una corona lacerada, conspicua, 2 mm o m&aacute;s de largo, a menudo verdosa (<a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f1.jpg" target="_blank">Figs. 1G</a>, <a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f2.jpg" target="_blank">2F</a>).</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Habitat</i>. Bosque tropical caducifolio; tambi&eacute;n como arvense y ruderal.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n altitudinal</i>. 467&#150;1 760 m.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Floraci&oacute;n</i>. Agosto&#150;diciembre.</font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n geogr&aacute;fica</i>. End&eacute;mica de M&eacute;xico, restringida a las provincias morfotect&oacute;nicas Jalisque&ntilde;o&#150;Guerrerense, Oaxaquense y Sierra Madre Sure&ntilde;a (<a href="#f6">Fig. 6</a>).</font></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="center"><font face="verdana" size="2"><a name="f6"></a></font></p>     <p align="center"><font face="verdana" size="2"><img src="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f6.jpg"></font></p>     <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Ejemplares examinados.</i> <b>Guerrero:</b> <i>Aguilar 276</i> (MEXU); <i>Beltr&aacute;n COV&#150;147</i> (MEXU); <i>Blanco 747</i> (MEXU, XAL); <i>Campos 38</i> (MEXU); <i>Catal&aacute;n 117</i> (MEXU), <i>Catal&aacute;n 335</i> (SLPM); <i>Cruz 298</i> (MEXU); <i>Panero 6164</i> (MEXU, TEX); <i>Rojas 257</i> (MEXU); <i>Schwabe, s.n</i>. (MEXU);<i> Segura 116</i> (MEXU); <i>Villa 782</i> (MEXU); <i>Soto 3122</i> (MEXU). <b>Michoac&aacute;n:</b> <i>Rend&oacute;n 518</i> (MEXU). <b>Morelos:</b> <i>Rivera 20</i> (MEXU); <i>Keil 15458</i> (MEXU, TEX); <i>Quezada 1416</i> (MEXU); <i>Rzedowski 35324</i> (MEXU); <i>Miranda 1574</i> (MEXU). <b>Oaxaca:</b> <i>D'Arcy 11954</i> (MEXU); <i>Stuessy 4245</i> (MEXU). <b>Puebla:</b> <i>Razo IVC&#150;20</i> (MEXU), <i>Razo IVI&#150;27</i> (MEXU); <i>Miranda 2850</i> (MEXU); <i>Gu&iacute;zar 2417</i> (MEXU); <i>Gu&iacute;zar 2533</i> (MEXU).</font></p>  	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Sclerocarpus phyllocephalus</i> S.F. Blake, Contr. U. S. Natl. Herb. 24: 27. 1922.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2">Hierbas anuales, 0.3&#150;1.5 m alto, erectas. Hojas simples, pecioladas, ovadas a lanceoladas, aserradas, pec&iacute;olos 2&#150;23 mm largo. Br&aacute;cteas del involucro alrededor de 8, 6&#150;10 mm largo, 1&#150;4 mm ancho, linear&#150;oblongas a espatuladas. Cabezuelas sostenidas por 1 o m&aacute;s br&aacute;cteas foli&aacute;ceas, lanceoladas a el&iacute;pticas. L&iacute;gula bidentada o tridentada. P&aacute;leas del mismo tama&ntilde;o, envolviendo m&aacute;s de un tercio de la base de las corolas de las flores del disco. Parte interna de los l&oacute;bulos de las flores del disco barbada, con tricomas amarillo&#150;anaranjados, h&iacute;spidos. Anteras insertas. Esclerocarpos todos con pico. Vilano ausente (<a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f1.jpg" target="_blank">Figs. 1E</a>, <a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f2.jpg" target="_blank">2D</a>). N&uacute;mero cromos&oacute;mico <i>n</i>= 11 (Turner et al., 1962).</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2">Es necesario realizar futuros estudios para corroborar la identidad de <i>S. phyllocephalus y S. africanus</i>. La similitud morfol&oacute;gica observada entre ejemplares de la primera especie e im&aacute;genes de <i>S. africanus</i> es evidente; la hip&oacute;tesis aqu&iacute; propuesta es que los individuos africanos provienen de plantas introducidas al continente de alguna parte de Centroam&eacute;rica. En caso de que se demuestre que <i>S. phyllocephalus y S. africanus</i> representan la misma especie, el nombre correcto ser&iacute;a <i>Sclerocarpus africanus</i> Jacq., descrita en 1781.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Habitat</i>. Bosque tropical caducifolio; tambi&eacute;n como ruderal.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n altitudinal</i>. Alrededor de 900 m.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Floraci&oacute;n</i>. Diciembre.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n geogr&aacute;fica</i>. Chiapas a Nicaragua (<a href="#f6">Fig. 6</a>).</font></p> 	    ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Ejemplares examinados</i>. <b>Chiapas:</b> <i>Breedlove</i> 42362 (LL&#150;TEX, MEXU).</font></p>  	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i><b>Sclerocarpus sessilifolius</b></i> Greenm., Proc. Amer. Acad. Arts 40: 38. 1904.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2">Hierbas perennes o sufruticosas, 0.3&#150;1.2 m alto, rastreras o postradas, a veces con las ramas escandentes. Hojas simples, s&eacute;siles o subs&eacute;siles, lanceoladas u ovadas, a veces el&iacute;pticas, agudas a redondeadas, aserradas a enteras, pec&iacute;olos 2&#150;5(&#150;8) mm largo. Br&aacute;cteas del involucro (6&#150;)8&#150;13(&#150;18), 7&#150;20 mm largo, 1&#150;5 mm ancho, oblanceoladas, lanceoladas o lanceolado&#150;el&iacute;pticas. P&aacute;leas envolviendo menos de un tercio de la base de las corolas de las flores del disco. L&iacute;gula bidentada o tridentada. Parte interna de los l&oacute;bulos de las flores del disco barbada, con tricomas h&iacute;spido&#150;negruzcos. Anteras insertas. Esclerocarpos con un corto pico. Vilano constituido por una corona lacerada, diminuta (<a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f1.jpg" target="_blank">Figs. 1D</a>, <a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f2.jpg" target="_blank">2G</a>). N&uacute;mero cromos&oacute;mico <i>n</i>= 14 (Keil y Stuessy, 1977; Turner et al., 1962).</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Habitat</i>. Bosque de pino&#150;encino, bosque de encino, bosque tropical caducifolio; tambi&eacute;n como ruderal.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n altitudinal</i>. 330&#150;1 800 m.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Floraci&oacute;n</i>. Julio&#150;noviembre.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n geogr&aacute;fica</i>. End&eacute;mica de M&eacute;xico, restringida a las provincias morfotect&oacute;nicas Nayaritense y Sierra Madre Occidentalense (<a href="#f5">Fig. 5</a>).</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Ejemplares examinados</i>. <b>Durango:</b> <i>Ben&iacute;tez 1489</i> (CIIDIR, MEXU); <i>Solano 2402a</i> (CIIDIR, MEXU); <i>Torres 3532</i> (MEXU, TEX). <b>Jalisco:</b> <i>Delgado 208</i> (MEXU); <i>Keil 15104</i> (MEXU, TEX). <b>Nayarit:</b><i> Calzada 18825</i> (MEXU); <i>Flores 3912</i> (MEXU); <i>King 3673</i> (MEXU, TEX); <i>McVaugh 16587</i> (MEXU, TEX); <i>Panero 2232</i> (MEXU, TEX); <i>T&eacute;llez 9838</i> (MEXU); <i>T&eacute;llez 11460</i> (MEXU); <i>T&eacute;llez 12064</i> (MEXU); <i>Tenorio</i> 16210 (MEXU). <b>Sinaloa:</b> <i>Gonz&aacute;lez 132</i> (MEXU); <i>Gonz&aacute;lez 424</i> (MEXU).</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i><b>Sclerocarpus spatulatus</b></i> Rose, Contr. U. S. Natl. Herb. 1: 103. 1891.</font></p>  	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2">Hierbas anuales, 0.3&#150;1.3 m alto, erectas. Hojas simples, pecioladas, ampliamente ovadas, gruesamente aserradas o dentadas, pec&iacute;olos (7&#150;)10&#150;50 mm largo. Br&aacute;cteas del involucro alrededor de 17, 8&#150;12 mm largo, 1&#150;2 mm ancho, espatuladas, fimbriadas con tricomas setosos o h&iacute;spidos, multiseptados, 2 mm o m&aacute;s de largo. P&aacute;leas envolviendo menos de un tercio de las corolas de las flores del disco. L&iacute;gulas bidentadas o tridentadas. Parte interna de los l&oacute;bulos de las flores del disco barbada con tricomas h&iacute;spido&#150;negruzcos. Anteras insertas. Esclerocarpos externos sin pico. Vilano ausente (<a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f1.jpg" target="_blank">Figs. 1F</a>, <a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f2.jpg" target="_blank">2C</a>). N&uacute;mero cromos&oacute;mico <i>n</i>= 11 (Keil y Stuessy, 1977).</font></p> 	    ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Habitat</i>. Bosque tropical caducifolio, ruderal.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n altitudinal</i>. 300&#150;560 m.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Floraci&oacute;n</i>. Agosto&#150;septiembre.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n geogr&aacute;fica</i>. End&eacute;mica de M&eacute;xico, restringida a las provincias morfotect&oacute;nicas Sierra Madre Occidentalense y Sinaloense (<a href="#f6">Fig. 6</a>).</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Ejemplares examinados</i>. <b>Chihuahua:</b> <i>Gentry 2407 </i>(MEXU). <b>Sonora:</b> <i>Cronquist 11175 </i>(MEXU); <i>Gentry 1677 </i>(MEXU, TEX); <i>Gentry 4772 </i>(MEXU, TEX); <i>Palmer 649 </i>(K, foto MEXU); <i>Reina 98&#150;1371A </i>(MEXU, TEX).</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i><b>Sclerocarpus uniserialis</b> </i>(Hook.) Benth et Hook. f. ex Hemsl., Biol. Centr. Amer., Bot. 2: 164. 1881.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Gymnopsis uniserialis </i>Hook., Icon. Pl. 2, pl. 145. 1937.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Sclerocarpus frutescens </i>Brandegee, Univ. Calif. Publ. Bot. 4: 281. 1912.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Sclerocarpus uniserialis </i>(Hook.) Benth. et Hook. f. ex Hemsl. var. frutescens (Brandegee) Feddema, Phytologia 23: 206. 1972.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Sclerocarpus uniserialis </i>(Hook.) Benth. et Hook. f. ex Hemsl. var. <i>rubridiscus</i> Feddema, Phytologia 23: 207. 1972. Hierbas anuales, rara vez perennes o sufruticosas, 0.2&#150;2.0 m alto, erectas, rara vez ascendentes o postradas. Hojas simples, pecioladas, lanceoladas, truladas u ovadas, aserradas, pec&iacute;olos 5&#150;11 mm largo. Br&aacute;cteas del involucro 5&#150;9, 3&#150;6(&#150;13) mm largo, (0.5&#150;)1 (&#150;1.5) mm ancho, linear&#150;el&iacute;pticas o linear&#150;oblanceoladas, a veces angostamente espatuladas. P&aacute;leas todas envolviendo m&aacute;s de un tercio de la base de las corolas de las flores del disco. L&iacute;gulas bidentadas o tridentadas. Parte interna de los l&oacute;bulos de las flores del disco barbada con tricomas h&iacute;spido&#150;negruzcos o h&iacute;spido&#150;rojizos. Anteras insertas. Esclerocarpos todos con pico. Vilano conspicuo, coroniforme, profundamente lacerado o entero, rara vez ausente (<a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f1.jpg" target="_blank">Figs. 1C</a>, <a href="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f2.jpg" target="_blank">2E</a>). N&uacute;mero cromos&oacute;mico n= 12 (Feddema, 1972).</font></p> 	    ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify"><font face="verdana" size="2">Feddema (1972) reconoce 3 variedades en esta especie; sin embargo, la revisi&oacute;n de ejemplares muestra tal variaci&oacute;n en los caracteres que las definen que hace necesaria una evaluaci&oacute;n m&aacute;s cr&iacute;tica para determinar su validez como taxones subespec&iacute;ficos. Por tal raz&oacute;n, en esta sinopsis se consider&oacute; m&aacute;s adecuado reconocer la especie sin categor&iacute;as subespec&iacute;ficas.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Habitat</i>. Bosque de encino, de pino y de pino&#150;encino, bosque h&uacute;medo de monta&ntilde;a, bosque tropical caducifolio, chaparral, matorral xer&oacute;filo, palmar; tambi&eacute;n como arvense y ruderal.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n altitudinal</i>. 0&#150;1 800 (&#150;2 450) m.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Floraci&oacute;n</i>. Todo el a&ntilde;o.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Distribuci&oacute;n geogr&aacute;fica</i>. Desde el suroeste de Estados Unidos (Texas) hasta Guatemala (<a href="#f7">Fig.7</a>).</font></p> 	    <p align="center"><font face="verdana" size="2"><a name="f7"></a></font></p> 	    <p align="center"><font face="verdana" size="2"><img src="/img/revistas/rmbiodiv/v82n1/a3f7.jpg"></font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><i>Ejemplares examinados</i>. <b>Campeche:</b> <i>Cabrera</i> 4472 (MEXU); <i>Mart&iacute;nez</i> 28197 (MEXU); <i>Mart&iacute;nez</i> 29058 (MEXU). <b>Chiapas:</b> <i>Breedlove</i> 13245 (LL&#150;TEX, MEXU); <i>Breedlove</i> 13282 (MEXU); <i>Breedlove</i> 13368 (LL&#150;TEX, MEXU); <i>Breedlove</i> 13888 (MEXU); <i>Breedlove</i> 19997 (MEXU); <i>Breedlove</i> 26905 (MEXU); Miranda 5550 (MEXU); <i>Ramamoorthy 1450</i> (MEXU); <i>Stevens 25758</i> (MEXU, TEX); <i>Stuessy 4296</i> (MEXU). <b>Chihuahua:</b> <i>Chiang 8993</i> (MEXU); <b>Coahuila:</b> <i>Villarreal 3166</i> (MEXU, TEX); <i>Villarreal 5359</i> (XAL). <b>Colima:</b> <i>Saunders 1800</i> (LL&#150;TEX). <b>Guanajuato:</b> <i>Rzedowski 40083</i> (MEXU); <i>Santill&aacute;n 359 </i>(MEXU); <i>Ventura 8426</i> (MEXU). <b>Guerrero:</b> <i>Almaz&aacute;n 24</i> (MEXU); <i>Blanco 490</i> (MEXU, XAL); <i>Blanco 573</i> (MEXU); <i>Cal&oacute;nico 1109</i> (MEXU); <i>Cal&oacute;nico 4656</i> (MEXU); <i>Campos 17</i> (MEXU); <i>Campos 719</i> (MEXU); <i>Dixon 22</i> (MEXU);<i> Dixon 27</i> (MEXU); <i>Dixon 67</i> (MEXU); <i>Garc&iacute;a 93</i> (MEXU); <i>Gonz&aacute;lez 170</i> (MEXU); <i>Gual 9</i> (MEXU); <i>Kruse 1237</i> (MEXU); <i>Mart&iacute;nez</i> 4869 (MEXU); <i>Monroy 515</i> (MEXU); <i>Moore 5162</i> (MEXU, TEX); <i>Ortega 97</i> (MEXU); <i>Prather 1164</i> (MEXU, TEX); <i>Rojas 201</i> (MEXU); <i>Rowell 3395</i> (MEXU); <i>Soto 9850</i> (MEXU); <i>Soto 10513</i> (MEXU);<i> Stuessy 3149</i> (MEXU); <i>Torres 722</i> (MEXU); <i>Villase&ntilde;or 572</i> (MEXU); <i>Viveros 26</i> (MEXU); <i>Yahara 1886</i> (MEXU). <b>Hidalgo:</b> <i>del Valle s.n</i>. (MEXU); <i>Hern&aacute;ndez 3653 </i>(MEXU); <i>Hern&aacute;ndez 4024</i> (MEXU); <i>Hern&aacute;ndez 5078</i> (MEXU, XAL);<i> Moore 3936</i> (MEXU); <i>Moore 4297 </i>(MEXU); <i>Paray 1411</i> (MEXU); <i>Tenorio</i> 492 (MEXU, TEX); <i>Velasco 64 </i>(MEXU). <b>M&eacute;xico:</b> <i>Vibrans 5083</i> (MEXU). <b>Michoac&aacute;n:</b> <i>Keil 15234</i> (MEXU, TEX); <i>Paray 1151</i> (MEXU); <i>Soto 1132</i> (MEXU, TEX); <i>Soto 2941</i> (MEXU); <i>Soto 4261 </i>(MEXU); <i>Soto 6687</i> (MEXU); <i>Soto 7011 </i>(MEXU); <i>Soto 7019</i> (MEXU); <i>Soto 10571</i> (MEXU); <i>Spooner 2549 </i>(MEXU, TEX); <i>Villase&ntilde;or 741 </i>(MEXU). <b>Morelos:</b> <i>Atmar 29</i> (MEXU); <i>Dixon 31</i> (MEXU); <i>Flores 132</i> (MEXU); <i>Gold 702</i> (MEXU); <i>Guti&eacute;rrez 376</i> (MEXU); <i>Iltis 3013</i> (MEXU); <i>Jackson 52</i> (MEXU); <i>Lyons 87 </i>(MEXU); <i>Miranda 1549</i> (MEXU); <i>Miranda 1599</i> (MEXU); <i>Mitchell 77</i> (MEXU); <i>Ortiz 38</i> (MEXU); <i>Ortiz 927</i> (MEXU); <i>Pe&ntilde;aloza 709</i> (MEXU); <i>Quiram 54</i> (MEXU); <i>Rodr&iacute;guez 605</i> (MEXU); <i>Thomas 77</i> (MEXU); <i>Wyatt 26</i> (MEXU).<b> Nuevo Le&oacute;n:</b> <i>Cabral 773</i> (MEXU); <i>Duke 3996</i> (MEXU); <i>Hinton 17476</i> (HINTON, MEXU, TEX) <i>Hinton 18625</i> (HINTON, MEXU, TEX) <i>Hinton 19055 </i>(HINTON, MEXU, TEX); <i>Hinton 19250</i> (MEXU); <i>Hinton 20400</i> (HINTON, MEXU, TEX); <i>Hinton 20829</i> (HINTON, MEXU, TEX); <i>Hinton 23688</i> (HINTON, MEXU, TEX); <i>Mueller 669 </i>(MEXU, TEX); <i>Nesom 4304 </i>(MEXU, TEX); <i>Pringle 2707</i> (MEXU); <i>Sundberg 1856</i> (MEXU, TEX); <i>Villarreal C&#150;226</i> (MEXU); <i>Villarreal 4295</i> (MEXU). <b>Oaxaca:</b> <i>Cabrera</i> 7372 (MEXU); <i>Calzada 19335</i> (MEXU); <i>Cochrane 8637</i> (MEXU); <i>Chiang F&#150;389</i> (MEXU); <i>Conzatti 1946</i> (MEXU); <i>Davidse 9622A</i> (LL&#150;TEX, MEXU); <i>Holstein 20295 </i>(MEXU); <i>Hunn 174</i> (MEXU);<i> Hunn OAX&#150;174</i> (MEXU); <i>Hunn 1940 </i>(MEXU); <i>Gonz&aacute;lez 1649</i> (MEXU); <i>King 735</i> (MEXU, TEX); <i>MacRoe 04&#150;78c</i> (MEXU); <i>MacRoe 79 </i>(MEXU); <i>Manzanero 1165</i> (MEXU); <i>Mart&iacute;nez</i> 680 (MEXU); <i>Mart&iacute;nez</i> 1782 (MEXU); Ortiz 331 (MEXU); Paz 88 (MEXU); Salinas F&#150;2696 (MEXU, TEX); <i>T&eacute;llez 16964</i> (MEXU); <i>T&eacute;llez 19264</i> (MEXU); <i>Tenorio</i> 18786 (MEXU); <i>Torres 88</i> (MEXU); <i>Torres 129</i> (MEXU, OAX); <i>Torres 12720 </i>(MEXU); <i>Torres 12731</i> (MEXU); <i>Villase&ntilde;or 367</i> (MEXU); <i>Villase&ntilde;or 1548 </i>(MEXU); <i>Webster 13041</i> (MEXU); <i>Webster 21009</i> (MEXU); <i>Zona 209</i> (HUMO, MEXU). <b>Puebla:</b> <i>Boege 187</i> (MEXU); <i>Boege 613</i> (MEXU); <i>Boege 15234</i> MEXU); <i>Contreras 5626</i> (MEXU); <i>Contreras 6917 </i>(MEXU); <i>Cruden 1081</i> (LL&#150;TEX, MEXU); <i>D'Arcy 11961</i> (MEXU); <i>Gu&iacute;zar 32</i> (MEXU); <i>Gu&iacute;zar 87</i> (MEXU); <i>Gu&iacute;zar 1757</i> (SLPM, XAL); <i>Gu&iacute;zar 2177</i> (MEXU); <i>Gu&iacute;zar 3566</i> (HUMO, MEXU); <i>Gu&iacute;zar 4656</i> (HUMO, MEXU); <i>Gu&iacute;zar 4696</i> (MEXU); <i>Hern&aacute;ndez 452</i> (MEXU); <i>Hern&aacute;ndez 9904 </i>(MEXU, QMEX); <i>Keil 15476</i> (MEXU, TEX); <i>Keil 15486</i> (MEXU, TEX); <i>Medina 421</i> (MEXU); <i>Medina 438</i> (MEXU); <i>Medina 521</i> (MEXU); <i>Medina 559</i> (MEXU);<i> Medina 586</i> (MEXU); <i>Medina 635</i> (MEXU); <i>Medina 765</i> (MEXU); <i>Moreno 29</i> (MEXU); <i>Mota 68</i> (MEXU); <i>Razo Ic&#150;28</i> (MEXU);<i> Razo IVI&#150;32</i> (MEXU); <i>Razo VC&#150;34 </i>(MEXU); <i>Vibrans 2916</i> (MEXU); <i>Vibrans 7502</i> (MEXU); <i>Vibrans 7928</i> (MEXU); <i>Tenorio</i> 13888 (MEXU); <i>Tenorio</i> 20956 (MEXU); <i>Torke 341</i> (MEXU); <i>T&eacute;llez 19091</i> (MEXU); <i>T&eacute;llez 19378</i> (MEXU); <i>Villase&ntilde;or 225</i> (MEXU); <i>Villase&ntilde;or 481</i> (MEXU). <b>Quer&eacute;taro:</b> <i>Arg&uuml;elles 499</i> (MEXU); <i>Arg&uuml;elles 685</i> (MEXU); <i>Arg&uuml;elles 2721</i> (MEXU); <i>Arg&uuml;elles 2906 </i>(MEXU); <i>Arg&uuml;elles 2754</i> (MEXU); <i>Carranza 1865</i> (MEXU); <i>Carranza 3377</i> (MEXU); <i>Castilla 125</i> (MEXU); <i>Gonz&aacute;lez 256</i> (MEXU, QMEX); <i>Gonz&aacute;lez 793</i> (MEXU, QMEX); <i>L&oacute;pez 307</i> (MEXU, QMEX); <i>L&oacute;pez 378</i> (MEXU, QMEX); <i>Rubio 1601</i> (MEXU, QMEX, XAL); <i>Rubio 2033</i> (MEXU, QMEX); <i>Rzedowski 53510bis</i> (MEXU); <i>Zamudio 2947</i> (MEXU); <i>Zamudio 3232</i> (MEXU); <i>Zamudio 3392</i> (MEXU, QMEX, XAL). <b>Quintana Roo:</b> <i>Chan 799</i> (CICY, MEXU, XAL); <i>Moreno 650</i> (MEXU); <i>T&eacute;llez 3772</i> (MEXU); <i>Uc&aacute;n 379</i> (CICY, MEXU, XAL); <i>Uc&aacute;n 1427</i> (CICY, MEXU). <b>San Luis Potos&iacute;:</b> <i>Chute M&#150;22</i> (MEXU); <i>Dorr 2658</i> (MEXU, TEX); <i>Duke 3947</i> (MEXU); <i>G&oacute;mez 520</i> (MEXU, SLPM); <i>Hansen 3816</i> (MEXU); <i>Johnston 4008 A</i> (MEXU); <i>Puig 6781</i> (MEXU); <i>Purpus 5157</i> (MEXU foto, NY); <i>Randolph 253 </i>(MEXU); <i>Rawlins 2804</i> (SLPM, TEX); <i>Rico 8</i> (MEXU); <i>Rivera 83</i> (SLPM); <i>Rzedowski 6288</i> (MEXU); <i>Rzedowski 6391</i> (SLPM); <i>Rzedowski 10382</i> (SLPM); <i>Rzedowski 10194</i> (MEXU, SLPM); <i>Salas 74 </i>(SLPM); <i>Takaki s.n.</i> (MEXU, S    LPM); <i>Tenorio</i> 43 (MEXU); <i>Torres 14642a</i> (SLPM); <i>Torres 15744B</i> (MEXU); <i>Webster 11355</i> (MEXU, TEX); <i>Webster 15483</i> (MEXU); <i>Weaver 2089</i> (MEXU). <b>Tamaulipas:</b> <i>Gonz&aacute;lez 1795</i> (MEXU); <i>Gonz&aacute;lez 9773</i> (MEXU); <i>Gonz&aacute;lez 12795</i> (MEXU); <i>Gonz&aacute;lez 14182</i> (MEXU); <i>Hinton, 25032</i> (HINTON, MEXU, TEX); <i>Hiriart 425</i> (MEXU, TEX); <i>Hiriart 824</i> (MEXU, TEX); <i>Langman 2842</i> (MEXU); <i>Mart&iacute;nez</i> 1007 (MEXU, TEX); <i>Mayfield 865</i> (MEXU, TEX); <i>Nesom 5946</i> (MEXU, TEX); <i>Nesom 6095</i> (MEXU, TEX); <i>Valiente 305</i> (MEXU); <i>Webster 11286</i> (MEXU); <i>Webster 20581</i> (MEXU). <i>Veracruz: Alba AD&#150;1137</i> (XAL); <i>Boege 2994 </i>(MEXU, XAL); <i>Cabrera</i> 280 (MEXU, XAL); <i>Calzada 5559</i> (XAL); <i>Castillo 1151</i> (TEX, XAL);<i> Castillo 2119</i> (TEX, XAL); <i>Castillo 2994</i> (MEXU, XAL); <i>Castillo 7218</i> (XAL); <i>Castillo 7856</i> (XAL); <i>Castillo 14262</i> (MEXU, XAL);<i> Castillo 14484</i> (IEB, XAL); <i>Cort&eacute;s 45</i> (MEXU, XAL); <i>Dur&aacute;n 284</i> (MEXU, XAL);<i> Guti&eacute;rrez 1812</i> (MEXU, XAL); <i>Guti&eacute;rrez 1931</i> (XAL); <i>Guti&eacute;rrez 1972</i> (MEXU, XAL); Hansen 7420 (XAL); Hern&aacute;ndez 29 (XAL); Hern&aacute;ndez 58 (XAL); Kim 10065 (MEXU, TEX); Lievens 2436 (MEXU); Lot 312 (MEXU); Mej&iacute;a 1600 (XAL); Nee 18345 (MEXU, XAL); Nee 19498 (MEXU); <i>Puig 4644</i> (MEXU, XAL); <i>Robles 314</i> (IEB, MEXU, XAL); <i>Stuessy 3643</i> (MEXU, XAL); <i>Torres 131</i> (XAL); <i>Ventura 7267</i> (MEXU, XAL); <i>Ventura 7792</i> (MEXU, XAL); <i>Ventura 10546 </i>(MEXU); <i>Villanueva 28</i> (MEXU, XAL); <i>Villanueva 174</i> (MEXU, XAL); <i>Zamora 210</i> (XAL). <b>Zacatecas:</b> <i>Enr&iacute;quez 1168</i> (HUAZ, MEXU).</font></p>     	    ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><b>Agradecimientos</b></font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2">A los curadores de los herbarios citados en el texto por las facilidades otorgadas para la consulta de sus colecciones. Rosario Redonda apoy&oacute; desinteresadamente en la elaboraci&oacute;n de los mapas de distribuci&oacute;n y Enrique Ortiz contribuy&oacute; con el manejo de la informaci&oacute;n en bases de datos y en la georreferenciaci&oacute;n de las localidades de recolecta. Se reconoce tambi&eacute;n los comentarios de los revisores an&oacute;nimos, cuyas cr&iacute;ticas mejoraron el contenido del trabajo. Finalmente, reconocemos los comentarios y eficiente coordinaci&oacute;n de la revisi&oacute;n del trabajo por parte del Dr. Guillermo Ibarra Manr&iacute;quez.</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2">&nbsp;</font></p> 	    <p align="justify"><font face="verdana" size="2"><b>Literatura citada</b></font></p> 	    <!-- ref --><p align="justify"><font face="verdana" size="2">Feddema, C. 1972. <i>Sclerocarpus</i> uniserialis (Compositae) in Texas and Mexico. Phytologia 23: 201&#150;209.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=7534000&pid=S1870-3453201100010000300001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></font></p> 	    <!-- ref --><p align="justify"><font face="verdana" size="2">Ferrusqu&iacute;a&#150;Villafranca, I. 1990. Provincias bi&oacute;ticas (con &eacute;nfasis en criterios morfotect&oacute;nicos).Escala 1:4 000 000. In Regionalizaci&oacute;n biogeogr&aacute;fica, IV.8.10, Atlas Nacional de M&eacute;xico, vol. II. Instituto de Geograf&iacute;a, UNAM, M&eacute;xico, D.F.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=7534002&pid=S1870-3453201100010000300002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></font></p> 	    <!-- ref --><p align="justify"><font face="verdana" size="2">Karis, O. y O. Ryding. 1994. Tribe Heliantheae. <i>In</i> Asteraceae, cladistics and classification, K. Bremer (ed.). Timber, Portland, Oregon. p. 559&#150;624.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=7534004&pid=S1870-3453201100010000300003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></font></p> 	    <!-- ref --><p align="justify"><font face="verdana" size="2">Keil, J. D. y T. F. Stuessy. 1977. Chromosome counts of Compositae from Mexico and the United States. American Journal of Botany 64:791&#150;798.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=7534006&pid=S1870-3453201100010000300004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></font></p> 	    <!-- ref --><p align="justify"><font face="verdana" size="2">McVaugh, R. 1984. <i>Sclerocarpus</i>. In Flora Novo&#150;Galiciana, vol. 12. Compositae, W. R. Anderson, (ed.). University of Michigan Press, Ann Harbor. p. 799&#150;803.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=7534008&pid=S1870-3453201100010000300005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></font></p> 	    <!-- ref --><p align="justify"><font face="verdana" size="2">Robinson, H. 1981. A revision of the tribal and subtribal limits of the Heliantheae (Asteraceae). Smithsonian Contributions to Botany 51:1&#150;102.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=7534010&pid=S1870-3453201100010000300006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></font></p> 	    <!-- ref --><p align="justify"><font face="verdana" size="2">Schilling, E. E. y J. L. Panero. 2002. A revised classification of subtribe Helianthinae (Asteraceae&#150;Heliantheae) I. Basal lineages. Botanical Journal of the Linnean Society 140:65&#150;76.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=7534012&pid=S1870-3453201100010000300007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></font></p> 	    <!-- ref --><p align="justify"><font face="verdana" size="2">Stuessy, T. F. 1977. Heliantheae&#150;systematic review. In The biology and chemistry of the Compositae. II., V. H. Heywood, J. B. Harborne y B. L. Turner (eds.). Academic, London. p. 621&#150;697.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=7534014&pid=S1870-3453201100010000300008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></font></p> 	    <!-- ref --><p align="justify"><font face="verdana" size="2">Turner, B. L. y G. L. Nesom. 1998. Biogeograf&iacute;a, diversidad y situaci&oacute;n de peligro o amenaza de Compositae de M&eacute;xico. In Diversidad biol&oacute;gica de M&eacute;xico. Or&iacute;genes y distribuci&oacute;n, T. P. Ramamoorthy, R. Bye, A, Lot. y J. Fa (eds.). Instituto de Biolog&iacute;a, Universidad Nacional Aut&oacute;noma de M&eacute;xico, M&eacute;xico, D.F. p. 545&#150;561.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=7534016&pid=S1870-3453201100010000300009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></font></p> 	    <!-- ref --><p align="justify"><font face="verdana" size="2">Turner, B. L., M. Powell y R. M. King. 1962. Chromosome numbers in the Compositae. VI Additional Mexican and Guatemalan species. Rhodora 64:251&#150;271.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=7534018&pid=S1870-3453201100010000300010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></font></p> 	    <!-- ref --><p align="justify"><font face="verdana" size="2">Villase&ntilde;or, J. L. 1991. Las Heliantheae end&eacute;micas a M&eacute;xico: una gu&iacute;a hacia la conservaci&oacute;n. Acta Botanica Mexicana 15:29&#150;46.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=7534020&pid=S1870-3453201100010000300011&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></font></p>      ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Feddema]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Sclerocarpus uniserialis (Compositae) in Texas and Mexico]]></article-title>
<source><![CDATA[Phytologia]]></source>
<year>1972</year>
<volume>23</volume>
<page-range>201-209</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ferrusquía-Villafranca]]></surname>
<given-names><![CDATA[I]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Provincias bióticas (con énfasis en criterios morfotectónicos).Escala 1:4 000 000]]></article-title>
<collab>Atlas Nacional de México</collab>
<source><![CDATA[Regionalización biogeográfica]]></source>
<year>1990</year>
<volume>II</volume>
<publisher-loc><![CDATA[México^eD.F D.F]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto de Geografía, UNAM]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Karis]]></surname>
<given-names><![CDATA[O]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ryding]]></surname>
<given-names><![CDATA[O]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Tribe Heliantheae]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Bremer]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Asteraceae, cladistics and classification]]></source>
<year>1994</year>
<page-range>559-624</page-range><publisher-loc><![CDATA[Portland^eOregon Oregon]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Timber]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Keil]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Stuessy]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Chromosome counts of Compositae from Mexico and the United States]]></article-title>
<source><![CDATA[American Journal of Botany]]></source>
<year>1977</year>
<volume>64</volume>
<page-range>791-798</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[McVaugh]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Sclerocarpus]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Anderson]]></surname>
<given-names><![CDATA[W. R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Flora Novo-Galiciana]]></source>
<year>1984</year>
<volume>12</volume>
<page-range>799-803</page-range><publisher-loc><![CDATA[Ann Harbor ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[University of Michigan Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Robinson]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[A revision of the tribal and subtribal limits of the Heliantheae (Asteraceae)]]></article-title>
<source><![CDATA[Smithsonian Contributions to Botany]]></source>
<year>1981</year>
<volume>51</volume>
<page-range>1-102</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Schilling]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Panero]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[A revised classification of subtribe Helianthinae (Asteraceae-Heliantheae) I. Basal lineages]]></article-title>
<source><![CDATA[Botanical Journal of the Linnean Society]]></source>
<year>2002</year>
<volume>140</volume>
<page-range>65-76</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Stuessy]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Heliantheae-systematic review]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Heywood]]></surname>
<given-names><![CDATA[V. H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Harborne]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Turner]]></surname>
<given-names><![CDATA[B. L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The biology and chemistry of the Compositae. II]]></source>
<year>1977</year>
<page-range>621-697</page-range><publisher-loc><![CDATA[London ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Academic]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Turner]]></surname>
<given-names><![CDATA[B. L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nesom]]></surname>
<given-names><![CDATA[G. L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Biogeografía, diversidad y situación de peligro o amenaza de Compositae de México]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Ramamoorthy]]></surname>
<given-names><![CDATA[T. P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bye]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lot]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fa]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Diversidad biológica de México. Orígenes y distribución]]></source>
<year>1998</year>
<page-range>545-561</page-range><publisher-loc><![CDATA[México^eD.F D.F]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto de Biología, Universidad Nacional Autónoma de México]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Turner]]></surname>
<given-names><![CDATA[B. L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Powell]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[King]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Chromosome numbers in the Compositae. VI Additional Mexican and Guatemalan species]]></article-title>
<source><![CDATA[Rhodora]]></source>
<year>1962</year>
<volume>64</volume>
<page-range>251-271</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Villaseñor]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Las Heliantheae endémicas a México: una guía hacia la conservación]]></article-title>
<source><![CDATA[Acta Botanica Mexicana]]></source>
<year>1991</year>
<volume>15</volume>
<page-range>29-46</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
