<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1665-8027</journal-id>
<journal-title><![CDATA[LiminaR]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[LiminaR]]></abbrev-journal-title>
<issn>1665-8027</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de Ciencias y Artes de Chiapas, Centro de Estudios Superiores de México y Centroamérica]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1665-80272004000100094</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.29043/liminar.v2i1.146</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Comunidad diferenciada. Linchamiento por brujería e imaginarios políticos en un pueblo tojolabal]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pinto Durán]]></surname>
<given-names><![CDATA[Astrid]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[López Moya]]></surname>
<given-names><![CDATA[Martín de la Cruz]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,UNICACH CESMECA ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Mexico</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>06</month>
<year>2004</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>06</month>
<year>2004</year>
</pub-date>
<volume>2</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>94</fpage>
<lpage>113</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1665-80272004000100094&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1665-80272004000100094&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1665-80272004000100094&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen: Nos interesa debatir en este artículo las conclusiones a las que Carlos Lenkersdorf llega respecto a la sociedad y cultura tojolabal y el método. Lenkersdorf señala en el texto en discusión que su interés es acceder, a partir del estudio de la lengua, a la cosmovisión de este grupo, es decir, a cómo &#8220;lo real&#8221; es visto por los tojolabales. Aunque en el texto no es difícil percibir su mirada ajena a esta cultura, propone que para comprender la cosmovisión tojolabal, hay que convertirse irremediablemente en uno de ellos.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Linchamientos]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[brujería]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[tojolabales]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[etnografía]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bourdieu]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pierre]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sur la théorie de la action]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Seuil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Basauri]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Tojolabales, tzeltales y mayas. Breves apuntes sobre Antropología, Etnografía y Lingüística]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UNICACH]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Collier]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jane F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La solución pacífica de un caso de &#8220;cortacabezas&#8221; en Zinacantán]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Jacorzynski]]></surname>
<given-names><![CDATA[Witold]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estudios sobre la violencia. Teoría y práctica]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CIESAS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Escalona Victoria]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Comunidad: jerarquía y competencia. Examen a través de un pueblo contemporáneo]]></article-title>
<source><![CDATA[Anuario de Estudios Indígenas]]></source>
<year>2000</year>
<volume>VII</volume>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[IEI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gómez Hernández]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antonio]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ruz]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mario H.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Memoria Baldía: los tojolabales y las fincas, testimonios]]></source>
<year>1992</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UNAM]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gómez Hernández]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antonio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[El lu&#8217;umk&#8217;inal o espacio terrestre y sus moradores según los tojolabales. Los &#8216;vivos&#8217; y los &#8216;cabezas de piedra&#8217; en el espacio terrestre]]></article-title>
<source><![CDATA[Anuario de Estudios Indígenas]]></source>
<year>1996</year>
<volume>VI</volume>
<publisher-loc><![CDATA[San Cristóbal de Las Casas, Chiapas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[IEI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gorza]]></surname>
<given-names><![CDATA[Piero]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[El anhelo de conservar y la necesidad de perderse: &#8216;cortacabezas&#8217; en San Pedro Chenalhó, Chiapas, México, 1996]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Jacorzynski]]></surname>
<given-names><![CDATA[Witold]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estudios sobre la violencia. Teoría y práctica]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CIESAS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fernández Liria]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Enfermedad, familia y costumbre en el periférico de San Cristóbal]]></article-title>
<source><![CDATA[Anuario 1992]]></source>
<year>1992</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Chiapaneco de Cultura]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Foucault]]></surname>
<given-names><![CDATA[Michel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Un diálogo sobre el poder]]></source>
<year>1981</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Alianza]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Freyermuth]]></surname>
<given-names><![CDATA[Graciela]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Violencia y etnia en Chenalhó. Formas comunitarias de resolución de conflictos]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Jacorzynski]]></surname>
<given-names><![CDATA[Witold]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estudios sobre la violencia. Teoría y práctica]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CIESAS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Geertz]]></surname>
<given-names><![CDATA[Clifford]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La interpretación de las culturas]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gedisa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Calixta Guiteras]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Los peligros del alma. Visión del mundo de un tzotzil]]></source>
<year>1961</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[FCE]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hermite]]></surname>
<given-names><![CDATA[Esther]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Control Social y poder sobrenatural en un pueblo maya contemporáneo]]></source>
<year>1970</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Indigenista Interamericano]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Köhler]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ulrich]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Chombilal ch&#8217;ulelal-Alma perdida]]></source>
<year>1977</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UNAM]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lenkersdorf]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Los hombres Verdaderos. Voces y testimonios tojolabales]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Siglo XXI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lenkersdorf]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Diccionario tojol ab&#8217;al español y español tojol ab&#8217;al]]></source>
<year>1979</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Nuestro Tiempo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lisbona Guillén]]></surname>
<given-names><![CDATA[Miguel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Otras voces, otros tojolabales. La pluralidad de una comunidad inventada]]></source>
<year>2003</year>
<conf-name><![CDATA[ Pueblos y Fronteras 2003. La comunidad a debate. Reflexiones sobre el papel de la comunidad en el México contemporáneo]]></conf-name>
<conf-date>octubre de 2003</conf-date>
<conf-loc>San Cristóbal de Las Casas </conf-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Montagú]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roberta]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Autoridad, control y sanción social en las fincas tzeltales]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[McQuown]]></surname>
<given-names><![CDATA[Norman]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Pitt-Rivers]]></surname>
<given-names><![CDATA[Julian]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ensayos de antropología en la zona central de Chiapas]]></source>
<year>1970</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[INICNA]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pitarch Ramón]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pedro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ch&#8217;ulel. Etnografía de las almas tzeltales]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[FCE]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pinto Durán]]></surname>
<given-names><![CDATA[Astrid]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Los Artificios de la fidelidad. Reciprocidad y poder en una finca de los Altos de Chiapas]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CESMECA-UNICACH]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pinto Durán]]></surname>
<given-names><![CDATA[Astrid]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Muerte por Sortilegio. Brujería, nagualismo y reciprocidad negativa en una finca de Los Altos de Chiapas]]></article-title>
<source><![CDATA[Anuario 2000]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CESMECA-UNICACH]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ruz]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mario H.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Los legítimos hombres. Aproximación antropológica al grupo tojolabal]]></source>
<year>1992</year>
<volume>II</volume>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[IIE. UNAM]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sahlins]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marshall]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cultura y razón práctica]]></source>
<year>1976</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gedisa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sahlins]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marshall]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Islas de Historia: la muerte del capitán Cook. Metáfora, antropología e historia]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gedisa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Salamanca]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tola]]></surname>
<given-names><![CDATA[Florencia C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La brujería entre los tobas del Chaco argentino]]></article-title>
<source><![CDATA[Desacatos]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CIESAS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Thomas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Norman D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Envidia, brujería y organización ceremonial. Un pueblo zoque]]></source>
<year>1974</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[SEPSETENTAS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Thompson]]></surname>
<given-names><![CDATA[John B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ideología y cultura moderna]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UAM]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Van Der Haar]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gemma]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La campesinización de la zona alta tojolabal: el remate zapatista]]></article-title>
<source><![CDATA[Espacios disputados: ransformaciones rurales en Chiapas]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UAM]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Viqueira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Juan Pedro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La comunidad india en México en los estudios antropológicos e históricos]]></article-title>
<source><![CDATA[Anunario 1994]]></source>
<year>1995</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CESMECA]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Viqueira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Juan Pedro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Encrucijadas Chiapanecas]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[El Colegio de México]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Villa-Rojas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alfonso]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[El nagualismo como recurso de control social entre los grupos mayances de Chiapas]]></article-title>
<source><![CDATA[Estudios de cultura maya]]></source>
<year>1963</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jacorzynski]]></surname>
<given-names><![CDATA[Witold]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Sacrificio, capital y violencia. Temas simbólicos de la narrativa sobre &#8216;cortacabezas&#8217; en Los altos de Chiapas]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Jacorzynski]]></surname>
<given-names><![CDATA[Witold]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estudios sobre la violencia. Teoría y práctica]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CIESAS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
