<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0185-2523</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Estudios de historia novohispana]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Estud. hist. novohisp]]></abbrev-journal-title>
<issn>0185-2523</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Nacional Autónoma de México, Instituto de Investigaciones Históricas]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0185-25232023000200115</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.22201/iih.24486922e.2023.69.77772</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Pipiltin y macehualtin Gobierno de San Pablo Quauhtotoatlan, Tlaxcala, siglo XVI]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Pipiltin and macehualtin Government of San Pablo Quauhtotoatlan, Tlaxcala, 16th Century]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Acocal Mora]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sandra]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Rutgers University  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ Nueva Jersey]]></addr-line>
<country>USA</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<numero>69</numero>
<fpage>115</fpage>
<lpage>145</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0185-25232023000200115&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0185-25232023000200115&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0185-25232023000200115&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen El artículo que presento explica la manera en que las autoridades del pueblo sujeto de Quauhtotoatlan (mandones o tequitlatoque, &#8220;los que tienen cargo de repartir el tributo o el trabajo&#8221;), de estatus pilli, noble, y macehualtin, gente del común, conocedores de las formas de gobierno antiguas y castellana, se organizaron para gobernar coordinados con las más altas autoridades concentradas en la ciudad de Tlaxcala. A través del estudio de Quauhtotoatlan planteo como hipótesis que fueron las autoridades de los pueblos de la provincia de Tlaxcala los engranes que permitieron mover la maquinaria del cabildo indio. Las fuentes primarias de las que me valgo proceden del Archivo Histórico de Tlaxcala, el Archivo General de la Nación y la Biblioteca del Museo Nacional de Antropología e Historia.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract The article that I present explains the way in which the authorities of the subject town of Quauhtotoatlan organized themselves to govern in coordination with the highest authorities, which concentrated in the city of Tlaxcala. These mandones or tequitlatoque (&#8220;those who are in charge of distributing the tribute and/or the work&#8221;), of pilli and macehualtin status -nobles and common people, respectively- were well versed in the ancient and Castilian forms of government. Through a study of Quauhtotoatlan, I hypothesize that those gears which allowed the apparatus of the Indian cabildo to move were the authorities of the towns of the province of Tlaxcala. The primary sources here consulted come from the Archivo Histórico de Tlaxcala, the Archivo General de la Nación, and the Biblioteca del Museo Nacional de Antropología e Historia.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[cabildo indio]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[pipiltin]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[macehualtin]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[mandones]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[tequitlatoque]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Indian cabildo]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[pipiltin]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[macehualtin]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[mandones]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[tequitlatoque]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Archivo Histórico de Tlaxcala (AHT)</collab>
<source><![CDATA[Fondo Colonial Siglo XVII]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[San Pablo Apetatitlán, Tlaxcala ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Archivo General de la Nación (AGN)</collab>
<source><![CDATA[Instituciones Coloniales]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Ciudad de México, México ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Biblioteca Nacional de Antropología e Historia (BNAH)</collab>
<source><![CDATA[Archivo Histórico]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Ciudad de México, México ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Acocal Mora]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sandra]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Nobleza india de Tlaxcala en el siglo XVI. Gobierno de San Pablo Quauhtotoatlan]]></source>
<year>2020</year>
<publisher-name><![CDATA[Escuela Nacional de Antropología e Historia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Celestino]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eustaquio]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Valencia]]></surname>
<given-names><![CDATA[Armando]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Medina]]></surname>
<given-names><![CDATA[Constantino]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Actas de cabildo de Tlaxcala 1547-1567]]></source>
<year>1984</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Archivo General de la Nación]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Anguiano]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marina]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chapa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Matilde]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Estratificación social en Tlaxcala durante el siglo XVI]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Carrasco]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pedro]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Broda]]></surname>
<given-names><![CDATA[Johanna]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estratificación social en la Mesoamérica prehispánica]]></source>
<year>1976</year>
<page-range>118-56</page-range><publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Nacional de Antropología e Historia, Centro de Investigaciones Superiores]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Borah]]></surname>
<given-names><![CDATA[Woodrow]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cook]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sherburne F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La despoblación del México central en el siglo XVI]]></article-title>
<source><![CDATA[Historia Mexicana]]></source>
<year>1962</year>
<volume>12</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>1-12</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Carrasco]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pedro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Jerarquía cívico-religiosa de las comunidades mesoamericanas. Antecedentes prehispánicos y desarrollo colonial]]></article-title>
<source><![CDATA[American Anthropologist]]></source>
<year>1976</year>
<volume>63</volume>
<page-range>483-97</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Carrera Quezada]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sergio Eduardo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sementeras de papel. La regularización de la propiedad rural en la Huasteca serrana, 1550-1720]]></source>
<year>2018</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[El Colegio de México]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Carrillo Tieco]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fabiola]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[San Pablo del Monte Cuauhtotoatla, una historia a través de los estratos de la toponimia náhuatl]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Tlaxcalteca de Cultura, Programa de Apoyo a las Culturas Municipales y Comunitarias]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cuadriello]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jaime]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Las glorias de la república de Tlaxcala o la consolidación como imagen sublime]]></source>
<year>2004</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Nacional Autónoma de México, Instituto de Investigaciones Estéticas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[Diccionario de autoridades (1726-1739)]]></source>
<year>2021</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[García Cook]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ángel]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Merino Carrión]]></surname>
<given-names><![CDATA[Leonor]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Integración y consolidación de los señoríos en Tlaxcala, siglos IX al XVI]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[García Cook]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ángel]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Merino Carrión]]></surname>
<given-names><![CDATA[Leonor]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Antología de Tlaxcala. Volumen IV]]></source>
<year>1997</year>
<page-range>231-49</page-range><publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Nacional de Antropología e Historia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gibson]]></surname>
<given-names><![CDATA[Charles]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Tlaxcala en el siglo XVI]]></source>
<year>1991</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gobierno del Estado de Tlaxcala]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gibson]]></surname>
<given-names><![CDATA[Charles]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Los aztecas bajo el dominio español 1519-1810]]></source>
<year>2007</year>
<edition>16a</edition>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Siglo XXI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[González Hermosillo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francisco]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Reyes García]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luis]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El códice de Cholula. La exaltación testimonial de un linaje indio]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro de Investigaciones y Estudios Superiores en Antropología Social]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Herrera]]></surname>
<given-names><![CDATA[María del Carmen]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Thouvenot]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marc]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Tributarios en la escritura indígena de la Matricula de Huexotzinco]]></article-title>
<source><![CDATA[Dimensión Antropológica]]></source>
<year>2015</year>
<volume>65</volume>
<numero>22</numero>
<issue>22</issue>
<page-range>125-61</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jiménez Gómez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ricardo Juan]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La república de indios en Querétaro, 1550-1820. Gobierno, elecciones y bienes de comunidad]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Autónoma de Querétaro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lockhart]]></surname>
<given-names><![CDATA[James]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Los nahuas después de la conquista. Historia social y cultural de los indios de México central, del siglo XVI al XVIII]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fondo de Cultura Económica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martínez Baracs]]></surname>
<given-names><![CDATA[Andrea]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Un gobierno de indios. Tlaxcala, 1519-1750]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fondo de Cultura Económica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hildeberto]]></surname>
<given-names><![CDATA[Martínez]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Tepeaca en el siglo XVI. Tenencia de la tierra y organización de un señorío]]></source>
<year>1984</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro de Investigaciones y Estudios Superiores en Antropología Social]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rojas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Teresa]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Anguiano]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marina]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chapa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Matilde]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Camacho]]></surname>
<given-names><![CDATA[Amelia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Padrones de Tlaxcala del siglo XVI y padrón de nobles de Ocotelolco]]></source>
<year>1987</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro de Investigaciones y Estudios Superiores en Antropología Social]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Reyes García]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luis]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Documentos sobre tierras y señoríos en Cuauhtinchan]]></source>
<year>1988</year>
<edition>2a</edition>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro de Investigaciones y Estudios Superiores en Antropología Social]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Reyes García]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luis]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Anales tlaxcaltecas. Manuscritos históricos tlaxcaltecas escritos en náhuatl durante la época colonial]]></article-title>
<source><![CDATA[Tlahcuilo]]></source>
<year>2009</year>
<volume>2</volume>
<numero>8-9</numero>
<issue>8-9</issue>
<page-range>90-104</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rojas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Teresa]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[El sistema de organización en cuadrillas]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Medina]]></surname>
<given-names><![CDATA[Andrés]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[López]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alfredo]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Serra]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mari Carmen]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Origen y formación del Estado en Mesoamérica]]></source>
<year>1986</year>
<page-range>135-50</page-range><publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Nacional Autónoma de México]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martínez Baracs]]></surname>
<given-names><![CDATA[Andrea]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sempat Assadourian]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Suma y epíloga de toda la descripción de Tlaxcala]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Autónoma de Tlaxcala]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
